2014-09-02
Co dalej z metawyszukiwarkami?

Autorem tego wpisu jest Wiktor Rainka.

Internet nie może obyć się bez mechanizmów wyszukiwania. Nie jest przesadą stwierdzenie, że stanowią one istotę funkcjonowania sieci. W tym wpisie chciałbym przybliżyć problematykę prawną związaną z wykorzystywaniem tzw. metawyszukiwarek ukierunkowanych. 

Metawyszukiwarka ukierunkowana różni się od klasycznych wyszukiwarek internetowych takich jak np. Google, tym że używa innych wyszukiwarek, zazwyczaj specjalistycznych, przekazując im otrzymane zapytania. Oznacza to, że metawyszukiwarka nie wyszukuje danych w samodzielnie zgromadzonym zbiorze danych, ale przesyła zapytania do innych wyszukiwarek w celu przeszukania zasobów ich danych. W praktyce umożliwia to internaucie wyszukanie konkretnych treści z poziomu strony, na której znajduje się metawyszukiwarka, bez potrzeby „wchodzenia” na stronę podmiotu, które treści te udostępnia.

Przykładem mogą być metawyszukiwarki połączeń lotniczych lub rezerwacji hotelowych, dzięki którym internauta może jednocześnie sprawdzić w ramach jednego wyszukiwania oferty dostępne w kilku lub kilkunastu innych wyszukiwarkach.

Metawyszukiwarka a dyrektywa 96/9 oraz ustawa o ochronie baz danych

Działanie metawyszukiwarek opiera się na korzystaniu z baz danych innych wyszukiwarek. Bazy danych można podzielić na dwie kategorie: bazy mające charakter utworu, chronione na podstawie przepisów prawa autorskiego oraz pozostałe (większość) niemające takiego charakteru.

Takie „nietwórcze” bazy danych chronione są na podstawie dyrektywy 96/9/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 marca 1996 r. w sprawie ochrony prawnej baz danych, która została implementowana do polskiego systemu prawnego w ramach ustawy z dnia 27 lipca 2001 r. o ochronie baz danych. Celem powyższych przepisów jest zabezpieczenie pozycji producentów baz danych przed przywłaszczeniem rezultatów ich finansowych i zawodowych inwestycji, dokonanych w celu uzyskania i zgromadzenia zawartości bazy danych, poprzez ochronę całości lub istotnej części bazy danych przed niektórymi działaniami użytkownika lub konkurenta (motyw 39 preambuły Dyrektywy).

Dla ochrony powyższych interesów producent bazy danych został wyposażony w wyłączne prawo sui generis do pobierania i wtórnego wykorzystania danych z bazy. Zgodnie z treścią Dyrektywy:

  • „pobieranie danych” oznacza stałe lub czasowe przeniesienie całej lub istotnej części zawartości bazy danych na inny nośnik danych, w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie;
  • „wtórne wykorzystanie” oznacza każdą formę publicznego udostępnienia całości lub istotnej części zawartości bazy danych, przez rozpowszechnianie kopii, przez najem, transmisję online lub w innej formie. Pierwsza sprzedaż kopii bazy danych we Wspólnocie przez uprawnionego lub za jego zgodą wyczerpuje prawo do kontrolowania dalszej odsprzedaży tej kopii we Wspólnocie.

Ponadto, Dyrektywa wskazuje, że niedozwolone jest również,

  • powtarzające się i systematyczne pobieranie danych i/lub wtórne ich wykorzystanie w nieistotnej części, jeśli czynności te są sprzeczne z normalnym korzystaniem z tej bazy danych lub w sposób nieuzasadniony naruszają słuszne interesy producenta bazy danych.

Na tych podstawach możemy wyróżnić następujące sytuacje, w których korzystanie z bazy danych narusza prawo sui generis jej producenta:

1. stałe lub czasowe przeniesienie całej lub istotnej części zawartości bazy danych na inny nośnik, w jakikolwiek sposób i w jakiejkolwiek formie;

2. publiczne udostępnienie całości lub istotnej części zawartości bazy danych, przez rozpowszechnianie kopii, przez najem, transmisję online lub w innej formie;

3. powtarzające się i systematyczne pobieranie danych i/lub wtórne ich wykorzystanie w nieistotnej części, jeśli czynności te są sprzeczne z normalnym korzystaniem z tej bazy danych lub w sposób nieuzasadniony naruszają słuszne interesy producenta bazy danych.

Czy udostępnienie metawyszukiwarki ukierunkowanej może naruszyć prawo sui generis producenta bazy danych?

Analizując sposób działania metawyszukiwarek pod kątem działań wskazanych w pkt. 1-3 powyżej należałoby uznać, co następuje:

1. metawyszukiwarki, co do zasady, nie przenoszą zawartości baz danych na inne nośniki danych;

2. możliwe jest twierdzenie, że udostępnianie metawyszukiwarki powoduje publiczne udostępnienie zawartości bazy danych np. na stronie, na której zamieszczono metawyszukiwarkę. Do rozważenia pozostaje jednak kwestia, czy udostępnienie to dotyczy całości lub istotnej części zawartości bazy danych;

3. przy uznaniu, że metawyszukiwarka nie spełnia przesłanek przewidzianych w pkt. 2, należy rozważyć czy jej udostępnienie nie jest powtarzającym się i systematycznym pobieraniem danych i/lub wtórnym ich wykorzystaniem stojącym w sprzeczności z normalnym korzystaniem z tej bazy danych lub w sposób nieuzasadniony naruszają słuszne interesy producenta bazy danych

Kwestie te poruszane były w wyroku Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, z dnia 19 grudnia 2013 r. (C-202/12) oraz wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 2 maja 2012 r. (I ACa 105/2012). Wyroki te rozstrzygają sprawy o bardzo zbliżonym stanie faktycznym, dotyczących metawyszukiwarek kierujących do ogłoszeń motoryzacyjnych. Co ciekawe, każdy z sądów doszedł jednak do odmiennych wniosków.

Wyrok TSUE

TSUE we wspomnianym Wyroku stwierdził, że podmiot, który udostępnia w Internecie metawyszukiwarkę ukierunkowaną, taką jak rozpatrywana w postępowaniu głównym, dokonuje wtórnego wykorzystania w całości lub w istotnej części zawartości bazy danych chronionej na mocy wskazanego art. 7, jeżeli owa wyszukiwarka ukierunkowana:

  • udostępnia użytkownikowi końcowemu formularz wyszukiwania oferujący zasadniczo tę samą funkcjonalność, co formularz bazy danych;
  • przekazuje „w czasie rzeczywistym” polecenia użytkowników końcowych do wyszukiwarki, w którą wyposażona jest baza danych, w związku z czym przeszukiwane są wszystkie dane owej bazy, oraz
  • ukazuje użytkownikowi końcowemu wyniki wyszukiwania we właściwej dla niej formie strony internetowej, łącząc wyniki powtórzone w jeden element, lecz w porządku opartym na kryteriach porównywalnych do kryteriów używanych przez wyszukiwarki bazy danych celem ukazania wyników.

Zdaniem TSUE, udostępnienie tego typu wyszukiwarki wyczerpuje przesłanki przewidziane w pkt. 2 powyżej, a mianowicie stanowi publiczne udostępnienie znacznej części bazy danych i jednocześnie narusza prawo sui generis jej producenta. TSUE stwierdził więc, że udostępnienie metawyszukiwarki, spełniającej powyższe cechy, jest wtórnym wykorzystaniem bazy.

Wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie 

Inaczej do omawianej sprawy podszedł Sąd Apelacyjny w Szczecinie, który w wyroku z dnia 2 maja 2012 r. stwierdził, że udostępnienie metawyszukiwarki takiej jak opisana powyżej w wyroku TSUE, stanowi wprawdzie publiczne udostępnienie bazy danych producenta, ale dotyczy jej nieistotnej części i dlatego też nie narusza prawa sui generis producenta. 

Sąd stwierdził, że skoro metawyszukiwarka ułatwia jedynie wyszukiwanie ogłoszeń z wielu różnych strony, to nie jest to działalność konkurencyjna w stosunku do serwisów, których działalność polega przede wszystkim na umożliwieniu kontaktu pomiędzy ogłoszeniodawcą, a klientem.

W uzasadnieniu sąd dodał jednak, że nie rozważał sprawy pod kątem przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, ponieważ pozew dotyczył wyłącznie ochrony bazy danych.

Co dalej?

Zarysowana powyżej rozbieżność orzecznictwa prowadzi do wielu praktycznych wątpliwości. Moim zdaniem w praktyce przy rozpoznawaniu podobnych spraw polskie sądy będą opierać się przede wszystkim na wyroku TSUE.

Pytanie jednak, czy wyrok ten będzie odpowiednio stosowany w sprawach dotyczących wszystkich metawyszukiwarek, czy tylko takich jak rozpoznawane w omawianej powyżej sprawie. Zastanawiające jest również to, jak zareagowałby polski sąd, gdyby producent bazy danych oparł swoje roszczenia na przepisach dotyczących zwalczania nieuczciwej konkurencji.

Nawiasem mówiąc żaden z sądów nie analizował regulaminów wyszukiwarek, z których zasobów korzystały metawyszukiwarki, tymczasem ich stanowisko w tej sprawie byłoby pomocne w ocenie, czy np. odpowiednie zapisy w regulaminie serwisu wyszukiwarki nie mogłyby być pomocne w ograniczeniu zjawiska „niechcianego metawyszukiwania”.

Warto także zauważyć, że w omówionych wyrokach sądy (także i TSUE) nie wzięły pod uwagę tego, że dostawca metawyszukiwarki tak naprawdę dostarcza jedynie narzędzie, przy pomocy, którego to użytkownicy „dokonują wtórnego wykorzystania” baz danych. Z tego punktu widzenia można dalej twierdzić, że ewentualne korzystanie przez użytkowników z baz danych będzie dotyczyć tylko nieistotnej ich części, co nie korzysta z ochrony przepisów o ochronie baz danych. Konsekwencją takiego poglądu byłoby, zatem wyłączenie możliwości podniesienia roszczeń z tytułu ochrony baz danych zarówno wobec dostawcy metawyszukiwarki, jak i jej użytkowników.

Podejrzewam, że z uwagi na popularność metawyszukiwarek kwestie te zostaną wcześniej czy później rozstrzygnięte w ramach kolejnych orzeczeń TSUE oraz polskich sądów. 

PS

Tak na zakończenie, dodanie określonej wyszukiwarki do metawyszukiwarki ukierunkowanej stanowi często płatną usługę. W takim przypadku powyższe rozważania mają charakter czysto teoretyczny, gdyż stosunek prawny pomiędzy stronami określa umowa.




Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Zwięźle i praktycznie o nowych technologiach oraz prawie własności intelektualnej i jego zastosowaniu w sieci.

O autorach
Prawo konsumenckie
Ostatnie komentarze
Notariusz Szamotuły komentuje Aplikacja i strona to nie wszystko
Archiwum
2018
Tagi
prawo autorskie (33)e-commerce (20)Internet (18)artykuły prasowe (18)Nowe prawo konsumenckie (17)
naruszenie prawa w internecie (14)orzecznictwo TSUE (13)konsumenci (13)dane osobowe (12)cloud computing (12)znaki towarowe (11)regulaminy (11)e-handel (11)opłaty reprograficzne (11)sklep internetowy (11)e-sklep (11)licencje (10)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (10)orzecznictwo sądów polskich (10)numer IP (10)e-sprzedaż (9)własność intelektualna (8)webinarium (8)klauzule abuzywne (8)sprzedaż w internecie (8)handel elektroniczny (8)bezpieczeństwo danych (7)identyfikacja po numerze IP (7)linkowanie (7)opłaty od urządzeń i czystych nośników (7)copyright levies (7)prawo europejskie (7)udostępnianie danych osobowych (7)informatyka śledcza (7)hosting provider (6)sprawy sądowe (6)nowe technologie (6)dyrektywy (6)utwory (6)licencja (6)TSUE (6)oprogramowanie (6)odpowiedzialność host provider'ów (6)Znalezione Polubione (6)identyfikacja sprawcy w internecie (6)platforma ODR (5)kopia (5)embeding (5)prawo konsumenckie (5)prawnicy (5)umowy prawnoautorskie (5)forum internetowe (5)service provider (5)dowody (5)poufność (5)orzeczenia (5)technologie (5)spory konsumenckie (5)embedding (5)dozwolony użytek (5)retencja danych (4)wyszukiwarka (4)użytek prywatny (4)prawa pokrewne (4)rozpowszechnianie (4)ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (4)chmura (4)reklama (4)dane (4)copyrights (4)telekomunikacja (4)program komputerowy (4)embedowanie (4)ADR (4)dokumenty elektroniczne (4)bazy danych (4)zamówienia publiczne (4)sprzedaż (4)utwór (4)blockchain (4)embed (4)usługi świadczone drogą elektroniczną (4)umowy prawno-autorskie (4)linking (4)autorskie prawa majątkowe (4)wyczerpanie prawa (4)treści (3)RODO (3)bitcoin (3)ochrona baz danych (3)utwory przyszłe (3)EuroZamowienia.pl (3)monitorowanie treści (3)hosting (3)Oracle (3)umowy o przeniesienie praw autorskich (3)domeny (3)art. 14 uśude (3)baza danych (3)monitorowanie użytkowników (3)ryzyka cloud computing (3)inwigilacja w sieci (3)Usedsoft (3)sprzedaż programu (3)link (3)sklepy internetowe (2)cyberbezpieczeństwo (2)dyrektywa o handlu elektronicznym (2)przeniesienie autorskich praw majątkowych (2)NDA (2)naruszenia praw autorskich (2)Uber (2)Chambers & Partners (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)zakupy internetowe (2)prawa autorskie do strony (2)Google (2)legalny użytkownik (2)strona internetowa (2)kancelaria prawna (2)LegalTech (2)wiarygodna wiadomość (2)koszt retencji danych (2)ukierunkowana (2)promocja (2)Facebook (2)metawyszukiwarki (2)prawa producentów fonogramów (2)licencja pudełkowa (2)varia (2)GIODO (2)ankiety online (2)SaaS (2)UOKiK (2)internet rzeczy (2)Platformy internetowe (2)SABAM. Scarlet Extended (2)umowa o zachowaniu poufności (2)aplikacje mobilne (2)spory transgraniczne (2)dyrektywa 2001/29 (2)Svensson (2)organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (2)usługi prawne (2)cookies (2)FinTech (2)nadania (2)dyrektywa w sprawie ochrony programów komputerowych (2)sztuczna inteligencja (2)prawo angielskie (2)dystrybucja (2)audyt oprogramowania (2)administrator forum internetowego (2)cloud computing dla prawników (2)ukierunkowane (2)udostępnianie utworu (2)ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (2)metawyszukiwarka (2)reklamacje (2)właściwości pliku (2)blog (2)e-discovery (1)partnerstwo innowacyjne (1)korzystanie z dzieła w domenie publicznej (1)Pinckney C-170/12 (1)Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (1)QC Leisure (1)zmowy przetargowe (1)mechanizm opt-out (1)ochrona dóbr osobistych (1)Google Reader (1)konkurs w internecie (1)trade secrets (1)rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 (1)OHIM (1)public viewing (1)dyrektywa 2009/24 (1)Aula Polska (1)odtwarzanie muzyki w miejscach publicznych (1)ochrona wizerunku (1)odpowiedzialność pośredników (1)rejestracja domen (1)prawo do nadań (1)kwalifikowany certyfikat (1)nadawcy radiowi i telewizyjni (1)ograniczenia przeniesienia praw (1)plagiat ukryty (1)WIPO (1)trwały nośnik (1)ICANN (1)wprowadzenie do obrotu (1)BSA (1)ustawa z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (1)Europejski Trybunał Praw Człowieka (1)plagiat (1)wspólnotowy znak towarowy (1)operatorzy witryn indeksujących (1)aplikacja mobilna (1)podpis elektroniczny (1)umowy na odległość (1)druk 3D (1)smart contracts (1)gry hazardowe (1)patent (1)serwis społecznościowy (1)RODO w ubezpieczeniach (1)adaptacje filmowe utworów (1)ustawa inwigilacyjna (1)Jednolity rynek cyfrowy (1)koszty cloud computing (1)BYOD (1)patenty (1)dostawcy usług cyfrowych (1)właściwość sądu (1)odpowiedzialność za szkody (1)geoblokowanie (1)pobranie (1)screening (1)klasyfikacja nicejska (1)operator usług kluczowych (1)dyrektywa 2011/77/UE (1)jurysdykcja (1)baza EBD (1)Coditel no. 1. (1)stosowne wynagrodzenie (1)non disclosure agreement (1)startup (1)Royal Wedding (1)sprzedaż serwisu (1)usługi dotyczące opakowań z cudzym znakiem (1)ambush marketing (1)domena publiczna (1)Coty Germany C-360/12 (1)EUIPO (1)Murphy (1)Creative Commons (1)odbiorniki RTV w pokojach hotelowych (1)ochrona prywatności (1)prawo właściwe (1)prawa do fotografii produktów (1)czytnik (1)Pez Hejduk (C-441/13) (1)YouTube (1)monitoring internetu (1)transmisja (1)kwalifikowany podpis elektroniczny (1)alternatywne metody rozstrzygania sporów (1)ochrona opisów produktów (1)statystyka (1)Unijne rozporządzenie nr 2015/2424 (1)sunrise period (1)podatki (1)certyfikat (1)social media (1)zasady etyki (1)synchronizacja (1)korzystanie z utworów w postępowaniach sądowych (1)plagiat jawny (1)unijny znak towarowy (1)usługi płatnicze (1)podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem (1)wiarygodne zawiadomienie (1)ethereum (1)loterie (1)sieci peer-to-peer (1)atak hakerski (1)UKE (1)egzemplarz (1)Procurement Explorer (1)prawo odstąpienia (1)Dostawcy treści online (1)fan page (1)bring your own device (1)ACTA (1)artystyczne wykonanie (1)nowa ustawa (1)samochody autonomiczne (1)cross-border portability (1)MS Word (1)tłumaczenie (1)Proseed (1)usługi cyfrowe (1)prawa artystów wykonawców (1)domena krajowa (1)artificial intelligence (1)eksport danych (1)Deutsche Grammophon (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog EuroZamowienia.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję