2013-01-11
Domena publiczna

Autorką tego artykułu jest Anna Karwowska.

W Polsce, jak i w całej Unii Europejskiej, autorskie prawa majątkowe trwają przez 70 lat od śmierci twórcy. Termin ten liczy się w latach pełnych, nie licząc roku, w którym twórca zmarł. Przykładowo, autorskie prawa majątkowe do utworów Czesława Miłosza (zmarł 14 sierpnia 2004 r.) wygasną wraz z końcem roku 2074. Począwszy więc od 1 stycznia 2075 roku znajdą się one w tzw. domenie publicznej, co oznacza że prawo do ich wykorzystania (w rozumieniu prawa autorskiego tj. utrwalania i zwielokrotniania dowolną techniką, wprowadzania do obrotu oraz rozpowszechniania), będzie przysługiwać wszystkim. Jeżeli dla kogoś rok 2075 jest datą zbyt odległą, by o niej racjonalnie myśleć, informujemy, że z dniem 1 stycznia 2013 roku do domeny publicznej weszły utwory autorów zmarłych w roku 1942, a są wśród nich nazwiska takich twórców jak Wojciech Kossak, Janusz Korczak i Bronisław Malinowski. Dla zainteresowanych - sylwetki autorów przedstawiamy poniżej. Jako ciekawostka - anglojęzyczne teksty dzieł literackich dostępne w domenie publicznej można znaleźć na stronie internetowej Projektu Gutenberg.

Chcąc wykorzystać utwory objęte domeną publiczną należy jednak pamiętać o kilku istotnych kwestiach:

  • autorskie prawa majątkowe do utworu to nie to samo co prawa pokrewne związane z jego wykonaniem (prawa artystów wykonawców) czy utrwaleniem (prawa producentów fonogramów)

Jest to szczególnie istotne w przypadku utworów muzycznych, które w świadomości społecznej istnieją w formie wykonań konkretnego artysty. Dlatego nawet w przypadku, gdy dany kompozytor zmarł ponad 70 lat temu, trzeba szczególnie uważać wykorzystując komercyjnie wykonanie jego utworu, gdyż może się temu sprzeciwić artysta wykonawca. Czas trwania prawa pokrewnego do artystycznego wykonania to obecnie 50 lat następujących po roku, w którym wykonanie ustalono, oraz 50 lat następujących po roku, w którym sporządzono fonogram. Należy też pamiętać, że do 1 listopada 2013 r. Polska jest zobowiązana wdrożyć dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/77/UE, dotyczącą zmiany dyrektywy 2006/116/WE w sprawie czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych, która przedłuża czas trwania prawa producenta fonogramu i artystycznego wykonania utrwalonego na fonogramie do 70 lat licząc od dnia pierwszej publikacji lub pierwszego publicznego udostępnienia wykonania utrwalonego na fonogramie, w zależności od tego, które z tych wydarzeń miało miejsce wcześniej. Gdyby nie ta regulacja w 2014 wygasłyby prawa do fonogramów m. in. wykonań nagranych w roku 1963 (np. albumu The Beatles: With the Beatles).

  • wygaśnięcie majątkowych praw autorskich do utworu pierwotnego nie oznacza automatycznego wygaśnięcia autorskich praw majątkowych do jego opracowań

Twórczość Bruno Schulza, zmarłego w 1942 roku. weszła już do domeny publicznej, pomimo że nie wygasły jeszcze autorskie prawa majątkowe do adaptacji filmowych jego utworów, takich jak Sanatorium pod klepsydrą w reżyserii Wojciecha Jerzego Hasa, 1973 czy Ulica Krokodyli braci Quay, 1986. Jako utwory zależne korzystają one z ochrony prawa autorskiego niezależnie od ochrony utworu pierwotnego. Kwestia rozporządzania oraz korzystania z utworu zależnego, jak również kwestia wygaśnięcia tych praw, rozpatrywane są zatem odrębnie w stosunku do utworu zależnego.

  • korzystanie z dzieł sztuki nie jest ograniczone przez fakt, że dzieła są ogólnie dostępne tylko w postaci fotografii

W odróżnieniu od przykładu dotyczącego praw majątkowych do opracowań utworów, fotografie dzieł sztuki nie są uznawane przez orzecznictwo za odrębne utwory. Oznacza to brak możliwości uznania ich za utwory zależne. Sądy często uznają takie fotografie za czysto rejestracyjne, nastawione na wierne odtworzenie oryginału. Nie można zatem powiedzieć, że spełniają one cechy utworu, tzn. posiadają przymiot działalności twórczej, indywidualności i oryginalności (tak SN w wyroku z dnia 26 czerwca 1998 r., I PKN 196/98, i SA w Warszawie w wyroku z dnia 5 lipca 1995 r., I ACr 453/95). Podobnie uznał m.in. sąd amerykański w sprawie Bridgeman Art. Library v. Corel Corp. Przy tej okazji warto zastanowić się, czy w razie gdy potrzebujemy np. ilustracji graficznej, za którą nie chcemy płacić, zamiast przeszukiwać zasoby serwisów typu Flickr, nie lepiej wykorzystać prace artystów, które znajdują się w domenie publicznej, z korzyścią zarówno dla naszej kieszeni, jak i dla popularyzacji wartościowego dorobku minionych czasów.

  • należy zwrócić szczególną uwagę czy nie ma sporów co do daty śmierci twórcy, takich jak np. spór przed sądem lubelskim o ustalenie daty śmierci Janusza Korczaka

Fundacja Nowoczesna Polska uważa, że autor zmarł w 1942 r., czemu sprzeciwia się Instytut Książki, wyłączny dysponent praw do jego dzieł, czerpiący zyski z komercyjnego wykorzystania utworów Korczaka. Instytut Książki broni stanowiska, że wobec niemożności dokładnego ustalenia daty śmierci autora, zmarłego w obozie koncentracyjnym, za tę datę należy uznać rok 1946, czyli rok od zakończenia II wojny światowej. Dla zainteresowanych korzystaniem z dzieł Korczaka oznacza to jednak opóźnienie wejścia dzieł autora do domeny publicznej aż do dnia 1 stycznia 2017 r.

  • korzystanie z dzieła w domenie publicznej nie oznacza prawa do dowolnego jego wykorzystania

Autorskie prawa osobiste nigdy nie wygasają, a zatem prawo do autorstwa utworu, sygnowania utworu swoim nazwiskiem, pseudonimem lub udostępniania go anonimowo czy też nienaruszalność jego formy i treści, stanowią wyłączną domenę autora. W praktyce oznacza to, że nazwisko autora powinno być zawsze przypisane do dzieła, które stworzył. Ponadto, nie można bez zgody spadkobierców zmieniać, przeredagowywać i łączyć takiego utworu z innymi dziełami. Licząc korzyści finansowe, jakie możemy odnieść w związku z wykorzystywaniem utworów objętych domeną publiczną, należy wziąć pod uwagę obowiązek przekazywania na rzecz Funduszu Promocji Twórczości wpłaty od 5% do 8% wpływów brutto ze sprzedaży egzemplarzy tych utworów.

Poniżej wybrane sylwetki autorów tych dzieł, których przejście do domeny publicznej świętujemy w tym roku.

  • Wojciech Kossak (1857 – 1942)

Prace Wojciecha Kossaka, które zdobią strony podręczników do historii, zna każdy uczeń. Batalistyczne wizje i miłość do koni, które są głównym motywem jego obrazów, to cechy charakterystyczne twórczości malarza. Talent odziedziczył po ojcu, malarzu akwareliście Juliuszu Kossaku, a staranną edukację artystyczną zawdzięczał szkołom w Krakowie, Monachium i Paryżu. W swojej twórczości łączył wpływy szkoły monachijskiej malarstwa polskiego (głównie ojca oraz Józefa Brandta) oraz francuskiej École des Beaux-Arts (a także jej twórców - Léona Bonnata i Aleksandra Cabanela). Kossak ceniony jest przede wszystkim za dużą biegłość techniczną oraz plastyczne uchwycenie realiów historycznych i wojskowych. Przeszłość żołnierza w krakowskim pułku ułanów pozwoliła mu precyzyjnie przedstawiać najdrobniejsze detale sztuki wojennej, dzięki czemu Kossak uważany jest za reprezentanta polskiego malarstwa batalistyczno-historycznego utrzymanego w konwencji realistycznej (Olszynka Grochowska, 1886-1887; Panorama Racławicka, 1893-94).

  • Janusz Korczak (1878/79 – 1942)

„Nie ma dzieci – są ludzie”, to credo przyświecało całemu życiu Janusza Korczaka (z domu Henryka Goldszmita), który sprawom dzieci poświęcił całe swoje życie. Były one inspiracją wszystkich podejmowanych przez niego działań. Data urodzenia Janusza Korczaka nie jest do końca znana, gdyż jego ojciec nie zadbał o metrykę syna. Nie było to jedyne zaniedbanie Goldszmita seniora, który więcej czasu poświęcał karierze adwokackiej, a później problemom psychicznym, niż swojemu jedynemu synowi. Na przekór trudnym warunkom rodzinnym oraz ciężkim doświadczeniom wyniesionym ze szkoły, Korczak wyrobił w sobie ogromną wrażliwość i empatię społeczną. Nieprzypadkowo wybrał zatem zawód lekarza pediatry, który intensywnie praktykował, zanim na dobre poświęcił się pracy pedagoga i dyrektora Domu Sierot. Janusz Korczak był jednak nie tylko cenionym lekarzem i pedagogiem, ale również pisarzem. Pozostawił po sobie bogatą spuściznę naukową i literacką, a jego cykl jego książek o Królu Maciusiu Pierwszym na trwale wszedł do kanonu dziecięcych lektur obowiązkowych.

  • Bronisław Malinowski (1884 – 1942)

Mało kto wie, że Pierwszy Polak wśród „dzikich”, niezmordowany badacz Afryki, Australii i Oceanii, uważany za ojca światowej antropologii, tak naprawdę bardzo krytycznie postrzegał obiekty swoich badań. Nie przeszkodziło mu to jednak stać się uznanym autorytetem, cenionym przede wszystkim za nowatorskie podejście do nauki, odważny światopogląd i rzetelność badań (co jest doskonale widoczne w jego największych dziełach: Naukowej teorii kultury, 1944; Zwyczaju i zbrodni w społeczeństwach dzikich, 1926; Życiu seksualnym dzikich w północno-zachodniej Melanezji, 1929). Malinowski wypromował zupełnie odmienne od zastanych kanony pracy. Zwyczaje tubylców poznawał mieszkając nie w bibliotece, ale wśród ludów pierwotnych, ucząc się ich języka, i próbując na własnej skórze doświadczyć życia wśród „dzikich”. To niestandardowe podejście do obserwacji, uwiecznione później w jego utworach naukowych, docenione zostało przez uniwersytety w Krakowie, Londynie, Harvardzie i Yale, które uhonorowały go licznymi tytułami naukowymi.


Komentarze
lk: Artykuł, dla zobrazowaniu tematu, można wzbogacić o kilka utworów które to już przeszły do domeny publicznej. Zgodnie z sugestią samej autorki zawartą w samym artykule. :)
2013-01-19

Anna Karwowska (autor): Dziękuję za komentarz. Jeśli szukamy utworów, które weszły już do domeny publicznej, warto zajrzeć na stronę Projektu Gutenberg: http://www.gutenberg.org/wiki/Main_Page (można tu znaleźć np. Sklepy cynamonowe Bruno Schulza).
2013-01-22

mts: Zainteresowałem się ostatnio wolnymi lekturami (w domenie publicznej) i mam takie pytania. 1. Czy w przypadku tekstów tłumaczonych liczymy 70 lat od śmierci tłumacza czy autora ? Podejrzewam, że tłumacza, ale wole zapytać. 2. Jeżeli chciałbym wprowadzić do obiegu publikację (książka jest w wolnej domenie, ale nikt jej nie reprodukował) to mogę się posłużyć dowolnym wydaniem tej książki, czy w tym wypadku też są ograniczenia ? Chodzi mi o zakaz powielania umieszczony na książce. 3. Czy osoba fizyczna może odprowadzać 5% na fundusz z zysków ? Od razu uprzedzam nie chodzi tutaj o zyski tylko pokrycie kosztów jak np hosting. 4. Jeżeli zajmę się składam i łamaniem książki, to czy posiadam do niej prawa autorskie i mogę zastrzec, że nie zgadzam się na jej kopiowanie? 5. Na stronie internetowej MKiDN pisze "Zgodnie z rozporządzeniem Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego opłata na rzecz funduszu wynosi 5 % wpływów brutto ze sprzedaży egzemplarzy tych utworów. Dotyczy to wydań publikowanych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obejmujących autorów zarówno polskich jak i zagranicznych. Opłatom podlegają utwory opublikowane po 1 stycznia 2003 roku." Czemu jest napisane 8% ? Aktualnie to tyle :P
2014-06-22

Tomasz Zalewski: 1. Ma Pan rację, okres ochrony utworów zależnych (takich jak tłumaczenie) zwanych również opracowaniami, liczymy od daty śmierci jego twórcy, czyli tłumacza. 2. Chcąc wprowadzić do obiegu publikację musi mieć Pan pewność, iż wydanie, z którego Pan korzysta w celu dokonania wspomnianej publikacji, nie podlega ochronie na gruncie prawa autorskiego. Możliwa jest sytuacja, iż dane wydanie utworu znajdującego się w domenie publicznej będzie chronione albo jako utwór zależny (na skutek np. wprowadzonych zmian redaktorskich) albo jako przedmiot praw pokrewnych (tj. prawa do pierwszych wydań oraz wydań naukowych i krytycznych). 3. Fakt, iż nie osiąga Pan zysków ze sprzedaży (wpływy ze sprzedaży są równe kosztom) nie zwalnia Pana z obowiązku wnoszenia ustalonej opłaty, ponieważ płaci się od "wpływów brutto ze sprzedaży". Wpływy brutto stanowią wpływy z tytułu sprzedaży egzemplarzy (cena netto + VAT). 4. Jeżeli przygotowany przez Pana egzemplarz książki będzie nosił cechy twórczości i oryginalności (indywidualny wkład twórczy) to będzie Pan posiadał prawa autorskie do niego. Zamieszczenie wspomnianego przez Pana zastrzeżenia o "braku zgody na kopiowanie" będzie miało wyłącznie charakter informacyjny, gdyż zakaz kopiowanie bez Pańskiej zgody będzie wynikał z mocy samego prawa. Analogicznie będzie wyglądała Pańska sytuacji, jeżeli stworzony egzemplarz nie będzie utworem zależnym, ale będzie chroniony wspomnianymi w pkt. 2 prawami pokrewnymi. 5. Obecnie wysokość opłaty na rzecz Funduszu Promocji Twórczości wynosi 5% wpływów brutto ze sprzedaży egzemplarzy utworów niekorzystających z ochrony autorskich praw majątkowych.
2014-07-31




Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
E-mail (ukryty)
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Zwięźle i praktycznie o nowych technologiach oraz prawie własności intelektualnej i jego zastosowaniu w sieci.

O autorach
Prawo konsumenckie
Ostatnie komentarze
Archiwum
2018
Tagi
prawo autorskie (32)e-commerce (20)artykuły prasowe (18)Internet (18)Nowe prawo konsumenckie (17)
naruszenie prawa w internecie (14)orzecznictwo TSUE (13)konsumenci (13)cloud computing (12)znaki towarowe (11)regulaminy (11)e-handel (11)opłaty reprograficzne (11)sklep internetowy (11)e-sklep (11)licencje (10)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (10)orzecznictwo sądów polskich (10)numer IP (10)dane osobowe (10)e-sprzedaż (9)webinarium (8)własność intelektualna (8)klauzule abuzywne (8)sprzedaż w internecie (8)handel elektroniczny (8)udostępnianie danych osobowych (7)informatyka śledcza (7)bezpieczeństwo danych (7)identyfikacja po numerze IP (7)linkowanie (7)opłaty od urządzeń i czystych nośników (7)copyright levies (7)prawo europejskie (7)odpowiedzialność host provider'ów (6)identyfikacja sprawcy w internecie (6)Znalezione Polubione (6)hosting provider (6)sprawy sądowe (6)dyrektywy (6)licencja (6)utwory (6)TSUE (6)oprogramowanie (6)platforma ODR (5)kopia (5)embeding (5)prawnicy (5)prawo konsumenckie (5)umowy prawnoautorskie (5)forum internetowe (5)service provider (5)dowody (5)poufność (5)orzeczenia (5)spory konsumenckie (5)dozwolony użytek (5)embedding (5)umowy prawno-autorskie (4)linking (4)autorskie prawa majątkowe (4)wyczerpanie prawa (4)retencja danych (4)wyszukiwarka (4)nowe technologie (4)użytek prywatny (4)prawa pokrewne (4)chmura (4)reklama (4)rozpowszechnianie (4)dane (4)telekomunikacja (4)program komputerowy (4)copyrights (4)embedowanie (4)ADR (4)dokumenty elektroniczne (4)bazy danych (4)zamówienia publiczne (4)sprzedaż (4)utwór (4)blockchain (4)embed (4)usługi świadczone drogą elektroniczną (4)Usedsoft (3)inwigilacja w sieci (3)sprzedaż programu (3)link (3)treści (3)bitcoin (3)ochrona baz danych (3)ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (3)utwory przyszłe (3)EuroZamowienia.pl (3)monitorowanie treści (3)hosting (3)Oracle (3)umowy o przeniesienie praw autorskich (3)technologie (3)domeny (3)art. 14 uśude (3)monitorowanie użytkowników (3)baza danych (3)ryzyka cloud computing (3)ukierunkowane (2)udostępnianie utworu (2)metawyszukiwarka (2)reklamacje (2)właściwości pliku (2)blog (2)sklepy internetowe (2)dyrektywa o handlu elektronicznym (2)przeniesienie autorskich praw majątkowych (2)NDA (2)naruszenia praw autorskich (2)Chambers & Partners (2)Uber (2)prawa autorskie do strony (2)Google (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)zakupy internetowe (2)legalny użytkownik (2)strona internetowa (2)wiarygodna wiadomość (2)koszt retencji danych (2)ukierunkowana (2)promocja (2)Facebook (2)prawa producentów fonogramów (2)metawyszukiwarki (2)licencja pudełkowa (2)varia (2)ankiety online (2)GIODO (2)SaaS (2)UOKiK (2)internet rzeczy (2)SABAM. Scarlet Extended (2)Platformy internetowe (2)umowa o zachowaniu poufności (2)aplikacje mobilne (2)spory transgraniczne (2)dyrektywa 2001/29 (2)cookies (2)Svensson (2)organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (2)nadania (2)dyrektywa w sprawie ochrony programów komputerowych (2)FinTech (2)dystrybucja (2)audyt oprogramowania (2)cloud computing dla prawników (2)administrator forum internetowego (2)ACTA (1)artystyczne wykonanie (1)MS Word (1)tłumaczenie (1)Proseed (1)nowa ustawa (1)samochody autonomiczne (1)cross-border portability (1)prawa artystów wykonawców (1)Deutsche Grammophon (1)domena krajowa (1)artificial intelligence (1)eksport danych (1)korzystanie z dzieła w domenie publicznej (1)e-discovery (1)partnerstwo innowacyjne (1)QC Leisure (1)Pinckney C-170/12 (1)Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (1)RODO (1)Google Reader (1)konkurs w internecie (1)zmowy przetargowe (1)mechanizm opt-out (1)public viewing (1)dyrektywa 2009/24 (1)trade secrets (1)rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 (1)OHIM (1)Aula Polska (1)odtwarzanie muzyki w miejscach publicznych (1)rejestracja domen (1)prawo do nadań (1)odpowiedzialność pośredników (1)kwalifikowany certyfikat (1)nadawcy radiowi i telewizyjni (1)ICANN (1)wprowadzenie do obrotu (1)BSA (1)ograniczenia przeniesienia praw (1)plagiat ukryty (1)WIPO (1)trwały nośnik (1)ustawa z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (1)Europejski Trybunał Praw Człowieka (1)aplikacja mobilna (1)plagiat (1)wspólnotowy znak towarowy (1)operatorzy witryn indeksujących (1)gry hazardowe (1)podpis elektroniczny (1)umowy na odległość (1)druk 3D (1)smart contracts (1)adaptacje filmowe utworów (1)patent (1)serwis społecznościowy (1)koszty cloud computing (1)BYOD (1)ustawa inwigilacyjna (1)Jednolity rynek cyfrowy (1)patenty (1)pobranie (1)właściwość sądu (1)odpowiedzialność za szkody (1)geoblokowanie (1)dyrektywa 2011/77/UE (1)screening (1)klasyfikacja nicejska (1)Coditel no. 1. (1)stosowne wynagrodzenie (1)jurysdykcja (1)baza EBD (1)sprzedaż serwisu (1)usługi dotyczące opakowań z cudzym znakiem (1)ambush marketing (1)domena publiczna (1)non disclosure agreement (1)startup (1)Murphy (1)Creative Commons (1)Coty Germany C-360/12 (1)EUIPO (1)prawo właściwe (1)prawa do fotografii produktów (1)czytnik (1)odbiorniki RTV w pokojach hotelowych (1)transmisja (1)Pez Hejduk (C-441/13) (1)YouTube (1)monitoring internetu (1)ochrona opisów produktów (1)kwalifikowany podpis elektroniczny (1)alternatywne metody rozstrzygania sporów (1)sunrise period (1)podatki (1)statystyka (1)Unijne rozporządzenie nr 2015/2424 (1)zasady etyki (1)synchronizacja (1)korzystanie z utworów w postępowaniach sądowych (1)certyfikat (1)social media (1)prawo angielskie (1)plagiat jawny (1)unijny znak towarowy (1)usługi płatnicze (1)loterie (1)podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem (1)wiarygodne zawiadomienie (1)ethereum (1)UKE (1)egzemplarz (1)Procurement Explorer (1)sieci peer-to-peer (1)fan page (1)bring your own device (1)prawo odstąpienia (1)Dostawcy treści online (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog EuroZamowienia.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję