2012-10-26
(Nie) znajomość prawa szkodzi? O dozwolonym użytku w praktyce prawniczej

Współautorką tego artykułu jest Anna Karwowska.

Na gruncie obecnej Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, przepisy o dozwolonym użytku nie należą do najłatwiejszych w lekturze. W praktyce, ich wykładnia wywołuje szereg wątpliwości. W świetle art. 23 Ustawy okazuje się, że w życiu codziennym, nie tylko zwykły obywatel Kowalski może naruszać prawo, ale i mecenas Kowalski też może być z nim na bakier.

Art. 23 Ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych pozwala na nieodpłatne korzystanie z pojedynczych egzemplarzy rozpowszechnionych utworów (czyli upublicznionych za zgodą twórcy) przez krąg osób pozostających w związku osobistym „w szczególności pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego”. Obrazowo, przedstawia to poniższy schemat.

 

Pytanie: czy na podstawie tego przepisu prawnik może wykonać kopię artykułu z czasopisma prawniczego? I dalej – czy może taką kopię udostępnić innemu prawnikowi w ramach jednej kancelarii? 

Wieloznaczność regulacji

Przywołany art. 23 Ustawy nie wyjaśnia jednoznacznie, czy w ramach „korzystania z pojedynczych egzemplarzy” mieści się sporządzenie kopii. Dopiero całościowa analiza przepisów, zwłaszcza art. 20 i 201 Ustawy, a także przepisu art. 5 ust. 2 lit. b Dyrektywy 2001/29/WE pozwala ustalić, że zwielokrotnienie utworu mieści się w granicach dozwolonego użytku, aczkolwiek z trudnym do zinterpretowania ograniczeniem ilościowym. W literaturze wskazuje się że „pojedyncze egzemplarze” to „kilka kopii”, oraz że nie może być to „większa ilość”.

Art. 23 nie wyjaśnia także, czy cele zawodowe mieszczą się w granicach własnego użytku osobistego. W komentarzu do art. 23 ustawy (Lex, 2011), przywołując przykład zawodu lekarskiego, prof. Elżbieta Traple wskazała, że tak długo, jak osoba dokonująca zwielokrotnienia dzieła w celach zawodowych korzysta z uzyskanej odbitki tylko w kręgu osób określonych w art. 23 ust. 2, tak długo takie działanie objęte jest zakresem działania przepisu o dozwolonym użytku osobistym: „Istotne jest bowiem, że z uzyskanej odbitki lekarz ten nie będzie korzystał poza kręgiem osób określonych w art. 23 ust. 2”.

Jednak jak wielu lekarzy i prawników sporządza kopie artykułów, związanych z ich działalnością zawodową, dla rodziny i przyjaciół? Prawnik wykona kopię artykułu zazwyczaj w związku z swoją pracą zawodową i sprawami, którymi aktualnie się zajmuje, i do wyjątków należy zaliczyć prawników, którzy kopie artykułów sporządzają wyłącznie w celu przygotowania np. własnej pracy naukowej, co łatwiej byłoby wpasować w pojęcie „użytku osobistego”. Czy takiej osobie postawić zarzut przekroczenia granic dozwolonego osobistego użytku? O ile można bronić takiej sytuacji, to już niewątpliwie naruszeniem przepisów o dozwolonym użytku będzie udostępnienie wykonanych odbitek/skanów artykułu w gronie prawników pracujących w danej kancelarii. W takim wypadku trudno jest już twierdzić, że korzystanie z utworu odbywa się w ramach stosunku towarzyskiego. Ale nie znajdziemy chyba prawnika, który pracując w jakiejkolwiek wieloosobowej kancelarii, może z ręką na sercu potwierdzić, że nigdy nie „podzielił się” z współpracownikami kopią artykułu z jakiegoś czasopisma i że nie miało to nic wspólnego z konkretną sprawą żadnego z klientów. 

Korzystanie z baz danych

Przy okazji warto poruszyć temat dozwolonego użytku w kontekście korzystania z baz danych. Coraz częściej prawnicy korzystają z np. orzecznictwa lub piśmiennictwa poprzez prawniczą bazę danych typu Lex czy Lex Polonica, nawet, gdy w ich bibliotece znajduje się papierowy egzemplarz czasopisma z danym artykułem. Decyduje o tym przede wszystkim łatwość i szybkość wyszukania danego artykułu.

Przy korzystaniu z odpłatnych baz danych należy pamiętać, że zakres uprawnień użytkownika wynika w zasadzie wyłącznie z treści umowy, gdyż dozwolony użytek baz danych został w ustawie o ochronie baz danych bardzo ograniczony.

W ramach ćwiczenia praktycznego proponujemy samodzielne ustalenie zakresu, w jakim użytkownik (kancelaria prawna) może korzystać z treści takiej bazy na podstawie stosownych regulaminów lub umów. Warto samemu sprawdzić, czy np. można będąc w zgodzie z umową rozdać uczestnikom odpłatnego szkolenia dla klientów kancelarii wydruki z takiej bazy danych. Wnioski mogą być zaskakujące. 

Korzystanie z utworów w toku postępowań sądowych

Art. 332 Ustawy prawo autorskie zezwala na korzystanie z utworów na potrzeby prowadzenia postępowań administracyjnych i sądowych. Mowa tutaj o wszelkich rodzajach utworów (nawet nierozpowszechnionych), z ważnym jednak wyłączeniem programów komputerowych.

Czy określonym powyżej zakresem dozwolonego użytku objęte jest korzystanie z utworów w ramach doradztwa prawnego, które nie dotyczy wprost postępowania sądowego? Wyobraźmy sobie, że prawnik ma dostarczyć klientowi opinię prawną, w ramach której analizuje cudze utwory np. w celu ich porównania z innymi. Zazwyczaj będzie wymagało to zwielokrotnienia takich utworów. Czy jeśli do procesu ma dopiero dojść (a być może nie dojdzie nigdy), to czy można taką sytuację zakwalifikować jako spełniającą przesłanki ww. przepisu? Jeśli strony zawrą ugodę pozasądową, czy korzystanie z cudzego utworu będzie w takim przypadku legalne? A warto zwrócić uwagę, że takim utworem może być chociażby projekt graficzny strony internetowej. Oczywiście problem rozwiązuje przyjęcie, że tego typu korzystanie objęte jest dozwolonym użytkiem prywatnym, ale wówczas wracamy do pytania, czy na pewno użytek zawodowy może być traktowany tak samo jako użytek osobisty.

Wydaje się więc, że problem rozbieżności pomiędzy literalną wykładnią przepisów o dozwolonym użytku a praktyką, dotyczy także samych prawników. Zagadnienia dozwolonego użytku były szeroko dyskutowane w ramach warsztatów dotyczących nowelizacji prawa własności intelektualnej, zorganizowanych przez Ministerstwo Administracji i Cyfryzacji. Podsumowaniem prac jest raport otwarcia z 15 czerwca 2012 r., który zawiera szereg różnorodnych i nie do końca zgodnych ze sobą propozycji modyfikacji przepisów, w tym także uregulowań odnoszących się do instytucji dozwolonego użytku. Proponowane zmiany nie rozwiewają jednak wszystkich wątpliwości praktycznych, wynikających z aktualnego kształtu stosowanych obecnie uregulowań. Oczywiście czas pokaże, czy i jak postulaty zawarte w raporcie zostaną przełożone na propozycje konkretnych rozwiązań. Pytanie pozostaje, kiedy to nastąpi i jak stosować obowiązujące regulacje do tego czasu.


Komentarze
Robert Ratajczak: Witam, Mimo poglądu autorki wpisu oraz autorów doktryny broniłbym poglądu, iż jednak w przykładzie dotyczącym poszczególnych pracowników kancelarii prawnej czasem będziemy mieli do czynienia z dozwolonym użytkiem. Ustęp 2 art. 23 PrAut mówi o bliżej niesprecyzowanym związku osobistym, przykładowo jedynie wskazując na stosunki towarzyskie, pokrewieństwo i powinowactwo. Nie można przecież wykluczyć, że między prawnikami danej kancelarii istnieje swoistego rodzaju stosunek osobisty. Stosunki między partnerami firm prawniczych a nierzadko między partnerami i prawnikami często są oparte na dłuższych relacjach i wzajemnej współpracy. Stosunki i relacji w firmach prawniczych wyglądają przecież trochę inaczej aniżeli w typowym zakładzie pracy. Oczywiście sytuacja inaczej będzie oceniana w bardzo dużej kancelarii o zasięgu międzynarodowym, inaczej zaś w kilkunastoosobowym zespole. Niewątpliwie stosunki w kancelarii prawnej nie będą stosunkami towarzyskimi w rozumieniu ww. przepisu (choćby ze względu na formalne podporządkowanie wynikające ze stosunku pracy), ale nie można wykluczyć że będą innymi niż 3 ww przykłady stosunkami osobistymi. Z drugiej strony pozostaje trudność związana z dość ścisłą interpretacją wszelkich odstępstw od generalnej zasady wynagrodzenia dla autorów lub osób uprawnionych z utworów. Tak czy inaczej, niewątpliwie byłby to ciekawy kazus dla prawnika. Pozdrawiam
2012-11-05

Tomasz Zalewski (autor): Dziękuję za komentarz. Pytanie jednak, czemu prawnicy (i lekarze) mieliby być traktowani w szczególny sposób? W analogiczny sposób, wykorzystując argumentację o "związku osobistym", można by bronić tezy, że każdy zespół ludzi pracujący wspólnie nad jakimś projektem może powoływac się na użytek prywatny, nawet, gdy odbywa się to w ramach działaności gospodarczej. To właśnie chcieliśmy pokazać - że omawiane przepisy trzeba naciągać do granic możliwości, żeby usprawiedliwić powszechne zachowania, których nikt nie ma zamiaru się wyrzec.
2012-11-06




Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Dzieje się

Mamy przyjemność być patronem ogólnopolskiego konkursu "IP Challenge", mającego na celu wyłonienie studentów o największej wiedzy z zakresu prawa własności intelektualnej.

Więcej o konkursie »

Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Zwięźle i praktycznie o nowych technologiach oraz prawie własności intelektualnej i jego zastosowaniu w sieci.

O autorach
Prawo konsumenckie
Ostatnie komentarze
Notariusz Szamotuły komentuje Aplikacja i strona to nie wszystko
Archiwum
2018
Tagi
prawo autorskie (33)e-commerce (20)Internet (18)artykuły prasowe (18)Nowe prawo konsumenckie (17)
naruszenie prawa w internecie (14)orzecznictwo TSUE (13)konsumenci (13)cloud computing (12)znaki towarowe (11)regulaminy (11)e-handel (11)opłaty reprograficzne (11)sklep internetowy (11)e-sklep (11)dane osobowe (11)licencje (10)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (10)orzecznictwo sądów polskich (10)numer IP (10)e-sprzedaż (9)webinarium (8)własność intelektualna (8)klauzule abuzywne (8)sprzedaż w internecie (8)handel elektroniczny (8)bezpieczeństwo danych (7)identyfikacja po numerze IP (7)linkowanie (7)opłaty od urządzeń i czystych nośników (7)copyright levies (7)prawo europejskie (7)udostępnianie danych osobowych (7)informatyka śledcza (7)hosting provider (6)sprawy sądowe (6)nowe technologie (6)dyrektywy (6)licencja (6)utwory (6)TSUE (6)oprogramowanie (6)odpowiedzialność host provider'ów (6)identyfikacja sprawcy w internecie (6)Znalezione Polubione (6)platforma ODR (5)kopia (5)embeding (5)prawnicy (5)prawo konsumenckie (5)umowy prawnoautorskie (5)forum internetowe (5)service provider (5)dowody (5)poufność (5)orzeczenia (5)technologie (5)spory konsumenckie (5)dozwolony użytek (5)embedding (5)retencja danych (4)wyszukiwarka (4)użytek prywatny (4)prawa pokrewne (4)chmura (4)reklama (4)rozpowszechnianie (4)ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (4)dane (4)telekomunikacja (4)program komputerowy (4)copyrights (4)embedowanie (4)ADR (4)dokumenty elektroniczne (4)bazy danych (4)zamówienia publiczne (4)sprzedaż (4)utwór (4)blockchain (4)embed (4)usługi świadczone drogą elektroniczną (4)umowy prawno-autorskie (4)linking (4)autorskie prawa majątkowe (4)wyczerpanie prawa (4)treści (3)bitcoin (3)ochrona baz danych (3)utwory przyszłe (3)EuroZamowienia.pl (3)monitorowanie treści (3)hosting (3)Oracle (3)umowy o przeniesienie praw autorskich (3)domeny (3)art. 14 uśude (3)monitorowanie użytkowników (3)baza danych (3)ryzyka cloud computing (3)Usedsoft (3)inwigilacja w sieci (3)sprzedaż programu (3)link (3)sklepy internetowe (2)RODO (2)dyrektywa o handlu elektronicznym (2)przeniesienie autorskich praw majątkowych (2)NDA (2)naruszenia praw autorskich (2)Uber (2)Chambers & Partners (2)prawa autorskie do strony (2)Google (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)zakupy internetowe (2)legalny użytkownik (2)strona internetowa (2)kancelaria prawna (2)LegalTech (2)wiarygodna wiadomość (2)koszt retencji danych (2)ukierunkowana (2)promocja (2)Facebook (2)prawa producentów fonogramów (2)metawyszukiwarki (2)licencja pudełkowa (2)varia (2)ankiety online (2)GIODO (2)SaaS (2)UOKiK (2)internet rzeczy (2)Platformy internetowe (2)SABAM. Scarlet Extended (2)umowa o zachowaniu poufności (2)aplikacje mobilne (2)spory transgraniczne (2)dyrektywa 2001/29 (2)usługi prawne (2)cookies (2)Svensson (2)organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (2)FinTech (2)nadania (2)dyrektywa w sprawie ochrony programów komputerowych (2)sztuczna inteligencja (2)dystrybucja (2)audyt oprogramowania (2)prawo angielskie (2)cloud computing dla prawników (2)administrator forum internetowego (2)ukierunkowane (2)udostępnianie utworu (2)metawyszukiwarka (2)reklamacje (2)właściwości pliku (2)blog (2)cyberbezpieczeństwo (1)korzystanie z dzieła w domenie publicznej (1)e-discovery (1)partnerstwo innowacyjne (1)QC Leisure (1)Pinckney C-170/12 (1)Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (1)ochrona dóbr osobistych (1)Google Reader (1)konkurs w internecie (1)zmowy przetargowe (1)mechanizm opt-out (1)public viewing (1)dyrektywa 2009/24 (1)trade secrets (1)rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 (1)OHIM (1)ochrona wizerunku (1)Aula Polska (1)odtwarzanie muzyki w miejscach publicznych (1)odpowiedzialność pośredników (1)rejestracja domen (1)prawo do nadań (1)kwalifikowany certyfikat (1)nadawcy radiowi i telewizyjni (1)trwały nośnik (1)ICANN (1)wprowadzenie do obrotu (1)BSA (1)ograniczenia przeniesienia praw (1)plagiat ukryty (1)WIPO (1)ustawa z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (1)Europejski Trybunał Praw Człowieka (1)operatorzy witryn indeksujących (1)aplikacja mobilna (1)plagiat (1)wspólnotowy znak towarowy (1)smart contracts (1)gry hazardowe (1)podpis elektroniczny (1)umowy na odległość (1)druk 3D (1)serwis społecznościowy (1)adaptacje filmowe utworów (1)patent (1)Jednolity rynek cyfrowy (1)koszty cloud computing (1)BYOD (1)ustawa inwigilacyjna (1)dostawcy usług cyfrowych (1)patenty (1)geoblokowanie (1)pobranie (1)właściwość sądu (1)odpowiedzialność za szkody (1)operator usług kluczowych (1)dyrektywa 2011/77/UE (1)screening (1)klasyfikacja nicejska (1)Coditel no. 1. (1)stosowne wynagrodzenie (1)jurysdykcja (1)baza EBD (1)Royal Wedding (1)sprzedaż serwisu (1)usługi dotyczące opakowań z cudzym znakiem (1)ambush marketing (1)domena publiczna (1)non disclosure agreement (1)startup (1)Murphy (1)Creative Commons (1)Coty Germany C-360/12 (1)EUIPO (1)ochrona prywatności (1)prawo właściwe (1)prawa do fotografii produktów (1)czytnik (1)odbiorniki RTV w pokojach hotelowych (1)monitoring internetu (1)transmisja (1)Pez Hejduk (C-441/13) (1)YouTube (1)ochrona opisów produktów (1)kwalifikowany podpis elektroniczny (1)alternatywne metody rozstrzygania sporów (1)sunrise period (1)podatki (1)statystyka (1)Unijne rozporządzenie nr 2015/2424 (1)zasady etyki (1)synchronizacja (1)korzystanie z utworów w postępowaniach sądowych (1)certyfikat (1)social media (1)usługi płatnicze (1)plagiat jawny (1)unijny znak towarowy (1)ethereum (1)loterie (1)podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem (1)wiarygodne zawiadomienie (1)sieci peer-to-peer (1)UKE (1)egzemplarz (1)Procurement Explorer (1)Dostawcy treści online (1)fan page (1)bring your own device (1)prawo odstąpienia (1)ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (1)ACTA (1)artystyczne wykonanie (1)cross-border portability (1)MS Word (1)tłumaczenie (1)Proseed (1)nowa ustawa (1)samochody autonomiczne (1)usługi cyfrowe (1)prawa artystów wykonawców (1)eksport danych (1)Deutsche Grammophon (1)domena krajowa (1)artificial intelligence (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog EuroZamowienia.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję