2012-06-28
Czy można zawrzeć umowę licencyjną, której nie można wypowiedzieć bez ważnego powodu?

Autorem tego artykułu jest Jacek Pakuła.

To pytanie coraz częściej zadają sobie przedsiębiorcy (a ich prawnicy jeszcze częściej), kiedy mają do czynienia z umowami licencyjnymi, szczególnie w obszarze IT. Z ekonomicznego punktu widzenia zawarcie umowy licencyjnej na czas nieoznaczony na oprogramowanie oznacza często nabycie prawa do korzystania z niego w sposób nieograniczony czasowo. Niestety, na gruncie polskiego prawa zawarcie takiej umowy jest praktycznie niemożliwe.

Zgodnie z art. 68 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych:
„1. Jeżeli umowa nie stanowi inaczej, a licencji udzielono na czas nieoznaczony, twórca może ją wypowiedzieć z zachowaniem terminów umownych, a w ich braku na rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego.
2. Licencję udzieloną na okres dłuższy niż pięć lat uważa się, po upływie tego terminu, za udzieloną na czas nieoznaczony”.

Z kolei według art. 3651 kodeksu cywilnego „Zobowiązanie bezterminowe o charakterze ciągłym wygasa po wypowiedzeniu przez dłużnika lub wierzyciela z zachowaniem terminów umownych, ustawowych lub zwyczajowych, a w razie braku takich terminów niezwłocznie po wypowiedzeniu”.

Zestawienie przytoczonych wyżej przepisów oznacza, że – z punktu widzenia czasu trwania umowy - ustawodawca ogranicza swobodę stron do trzech przypadków zawarcia umowy licencyjnej:

  • na czas oznaczony, krótszy niż 5 lat – co do zasady, nie można jej wypowiedzieć przez czas na jaki została zawarta, chyba że jej treść przewiduje taką możliwość w określonych przypadkach.
  • na czas oznaczony, dłuższy niż 5 lat - w tym wypadku przez 5 lat mamy do czynienia z opisaną powyżej umową na czas oznaczony, a po upływie tego terminu obowiązują przepisy ogólne, z których wynika, że umowa może zostać wypowiedziana na rok naprzód na koniec roku kalendarzowego. W razie braku takiego wypowiedzenia, umowa wygaśnie samoistnie po upływie okresu, na jaki została zawarta.
  • na czas nieoznaczony - strona może ją skutecznie wypowiedzieć zgodnie z ustawowym terminem, nawet tuż po jej zawarciu, o ile umowa nie stanowi inaczej.

Użyte w przepisie sformułowanie „(…) na rok naprzód, na koniec roku kalendarzowego” oznacza, że jeśli np. licencjodawca wypowie umowę 29 grudnia 2012 roku, okres wypowiedzenia będzie trwał do 31 grudnia 2013. Jeśli jednak wypowiedzenie nastąpi 2 stycznia 2013 roku to okres wypowiedzenia będzie trwał aż do 30 grudnia 2014. W praktyce zatem ustawowy okres wypowiedzenia może trwać od roku (plus jeden dzień) do dwóch lat (bez jednego dnia), a decyzję o jego długości podejmuje de facto strona wypowiadająca umowę. Analiza trzech powyższych przypadków prowadzi do wniosku, że w praktyce nie ma możliwości zawarcia umowy, która nie mogłaby być wypowiedziana po najpóźniej pięciu latach.

Ilu prawników, tyle interpretacji
W wielu sytuacjach dotyczących licencji na oprogramowanie, wszystkie wyżej wymienione rozwiązania są niepraktyczne, ponieważ pozbawiają licencjobiorcę możliwości zawarcia umowy, która nie mogłaby być wypowiedziana po pięciu latach.
Wyobraźmy sobie spółkę świadczącą usługi drogą elektroniczną, która inwestuje w zakup licencji na oprogramowanie (za zapłatą jednorazowej kwoty), na którym opiera się serwis internetowy, stanowiący podstawowe źródło jej dochodów. W obecnej sytuacji prawnej taki podmiot, który po pięciu latach otrzymałby wypowiedzenie umowy licencyjnej, byłby nie tylko narażony na ogromne straty, ale przede wszystkim praktycznie bezbronny.

Rozwiązaniem tego problemu może być pierwsza część zdania art. 68 ust. 1 prawa autorskiego, według którego „(…) jeżeli umowa nie stanowi inaczej", co daje stronom możliwość uregulowania kwestii okresu obowiązywania umowy i jej wypowiedzenia inaczej niż w tym przepisie. Jednak przy założeniu, że norma art. 3651 k.c. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, każde postanowienie umowne, które by wyłączało lub ograniczało uprawnienie twórcy do wypowiedzenia umowy licencyjnej, zawartej na czas nieoznaczony, byłoby postanowieniem nieważnym (tak np. Elżbieta Traple, Umowy o eksploatację utworów w prawie polskim, Oficyna 2010). W takim rozumieniu, zwrot „(…) jeżeli umowa nie stanowi inaczej” staje się jednak pustym sloganem i trudno wskazać jakiekolwiek rozsądne postanowienie umowne, które byłoby dopuszczalne.

Można także przyjąć, że art. 68 prawa autorskiego jest przepisem szczególnym względem art. 3651 kc. Wówczas ten przepis kc nie znajdowałby zastosowania stanowiąc wyjątek od reguły wskazanej w art. 3531 kc, statuującej zasadę swobody umów, i nie mógłby być interpretowany w sposób rozszerzający (M. Gawroński Udzielenie wieczystej licencji na oprogramowanie jest dopuszczalne, Rzeczpospolita, 10 listopada 2011 r.).

Zawieranie niewypowiadalnej umowy licencyjnej
W praktyce obrotu funkcjonują różne koncepcje zapisów umownych, których celem jest ochrona licencjobiorców przed ryzykiem przedwczesnego wypowiedzenia umów.

Jednym ze sposobów jest zawarcie umowy na czas nieoznaczony lub dłuższy niż 5 lat, z zastrzeżeniem możliwości jej wypowiedzenia tylko w ściśle określonych przypadkach. Takie rozwiązanie wydaje się wątpliwe, ponieważ ogranicza prawo do wypowiedzenia umowy, niemniej daje licencjobiorcy choćby teoretyczną możliwość obrony, jeśli wypowiedzenie następuje w sytuacjach innych niż opisane w umowie.

Spotyka się także umowy zawarte na 5 letni czas oznaczony, z zastrzeżeniem jednak automatycznego przedłużenia umowy z chwilą upływu oznaczonego w niej terminu lub ponownego zawarcia licencji na kolejny okres 5 lat. Ta konstrukcja już na pierwszy rzut oka wydaje się być jednak formą obejścia prawa.

Jeszcze inną koncepcją jest obwarowanie wypowiedzenia dotkliwymi karami umownymi. Zgodnie z poglądem doktryny „(…) wprawdzie strony nie mogą ograniczyć lub wyłączyć prawa do wypowiedzenia zobowiązania bezterminowego o charakterze ciągłym, lecz nic nie stoi na przeszkodzie, by zobowiązały się do jego niewypowiadania bądź w ogóle, bądź bez ważnych powodów, pod rygorem odpowiedzialności odszkodowawczej” (P. Machnikowski (w:) Warszawa, 2009, System prawa prywatnego, Tom 6, s. 590). Pomijając aspekt ograniczenia wysokości kar umownych i możliwości ich zastosowania w takim przypadku, opisane wyżej rozwiązanie gwarantuje tylko względne bezpieczeństwo, gdyż licencjobiorca nadal nie może być pewien, że będzie uprawniony do korzystania z licencji po 5 latach (licencjodawcy może się mimo wszystko opłacać wypowiedzieć umowę).

Innym pomysłem może być poddanie umowy prawu obcemu - polski porządek prawny jest jednym z niewielu nieprzewidujących możliwości zawarcia niewypowiadalnej bez powodu umowy licencyjnej. Takie rozwiązanie rodzi jednak szereg kosztów i problemów związanych z systemowo odmiennymi uregulowaniami obcego prawa, często nieprzystającymi do rodzimej rzeczywistości gospodarczej. Można także rozważać, czy wypowiedzenie umowy przez licencjodawcę nie kwalifikuje się w danej sytuacji jako nadużycie prawa podmiotowego.

Takie sprawy nie trafiły jeszcze na wokandę sądową, gdyż zazwyczaj licencjodawcy nie są skłonni do wypowiadania umów nawet w sytuacji, gdy prawo daje im taką możliwość z uwagi na:

  • ryzyko wystąpienia przez licencjobiorcę o zwrot opłaty licencyjnej
  • niepraktyczność wypowiadania umowy, gdy opłata licencyjna jest jednorazowa i ciągle powstają nowe ulepszone wersje oprogramowania (większość licencjobiorców i tak zawrze nową umowę na nową wersję)
  • w przypadku, gdy opłaty licencyjne są okresowe, gdyż są one wtedy powiązane z okresem ważności licencji.

Skąd te problemy?
Dobrym przykładem absurdu tego uregulowania w kontekście oprogramowania komputerowego, jest argument, jaki podniósł Wojciech Machała w swoim artykule Wybrane cywilnoprawne aspekty licencji "creative commons" (MoP 2009, Nr 8). Próbując zastosować uregulowania art. 68 prawa autorskiego do tzw. wolnych licencji autor doszedł do wniosku, że wprawdzie znajduje ono zastosowanie, ale tylko teoretycznie. Bowiem „(…) w praktyce uprawnienie to może okazać się iluzoryczne, ponieważ wypowiedzenie umowy jest jednostronną czynnością prawną wymagającą doręczenia drugiej stronie tej umowy. Tymczasem, w przypadku umowy licencji creative commons, która jest zawierana wskutek przystąpienia przez odbiorcę utworu do jego eksploatacji (co nie wymaga zawiadomienia twórcy-licencjodawcy), zidentyfikowanie drugiej strony umowy może często okazać się niemożliwe. I w związku z tym doręczenie drugiej stronie wypowiedzenia okaże się praktycznie niewykonalne”.

Trudno ustalić, co przyświecało ustawodawcy, gdy uchwalał te przepisy. Może nie bez znaczenia był fakt, że artykuł 68 prawa autorskiego w obecnym brzmieniu był uchwalony w 1994 roku, a art. 3651 kc dopiero nowelą kc w 2001 roku. Być może zabrakło wtedy głębszej analizy wzajemnego powiązania tych dwóch przepisów, czego efektem jest obecnie obowiązująca, jakże nieżyciowa regulacja. Ustawowe ograniczenie możliwości zawarcia niewypowiadalnej umowy licencyjnej sprawia sporo kłopotów w praktyce. Niezbędne jest bardziej przemyślane uregulowanie tej kwestii na poziomie ustawy, być może w ramach planowanej nowelizacji prawa autorskiego. Dopóki to nie nastąpi, pozostaje nam jedynie odpowiednie zapobieganie powstaniu problemu, poprzez minimalizowanie ryzyka wypowiedzenia umowy przez licencjodawcę.


Komentarze
dr Dariusz Bucior | Umowa-agencyjna.pl: Bardzo ciekawy post! W ramach autopromocji :) polecam Panu moją książkę pt. Wypowiedzenie umowy agencyjnej (Lublin 2010, wkrótce będzie dostępna za darmo na www.umowa-agencyjna.pl), gdzie poruszam problem dopuszczalności kreowania zobowiązań wieczystych (także w aspekcie prawnoporównawczym). Pozdrawiam DB
2012-06-28

Jacek Pakuła (autor): Dziękuję za komentarz i wskazanie ciekawej lektury nawiązującej do poruszonego tematu.
2012-06-29

Lukasz Winkowski: W prasie pojawiają się głosy o możliwości zawarcia zgodnie z polskim prawem licencji wieczystej i brzmią całkiem przekonywaująco (zwłaszcza aspekt gospodarczy skupiający się na konkurencyjności systemu prawnego w zależności od dokonywanej wykładni przepisów): http://prawo.rp.pl/artykul/749393.html
2014-07-19

Tomasz Zalewski: Przywołany artykuł i przedstawioną w nim argumentację omówiliśmy w ramach naszego wpisu (przeciwstawiając ją poglądom prof. E. Traple). Wygląda też na to, że od czasu powstania tego wpisu brak jest nowych wypowiedzi tzw. doktryny na ten temat. Wydaje mi się zatem, że konkluzja zawarta w naszym wpisie jest nadal aktualna.
2014-07-21




Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Zwięźle i praktycznie o nowych technologiach oraz prawie własności intelektualnej i jego zastosowaniu w sieci.

O autorach
Prawo konsumenckie
Ostatnie komentarze
Parts Store komentuje Strategia i jeszcze raz strategia
Archiwum
2018
Tagi
prawo autorskie (33)e-commerce (20)Internet (18)artykuły prasowe (18)Nowe prawo konsumenckie (17)
naruszenie prawa w internecie (14)orzecznictwo TSUE (13)konsumenci (13)dane osobowe (12)cloud computing (12)znaki towarowe (11)regulaminy (11)e-handel (11)opłaty reprograficzne (11)sklep internetowy (11)e-sklep (11)licencje (10)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (10)orzecznictwo sądów polskich (10)numer IP (10)e-sprzedaż (9)własność intelektualna (8)webinarium (8)klauzule abuzywne (8)sprzedaż w internecie (8)handel elektroniczny (8)bezpieczeństwo danych (7)identyfikacja po numerze IP (7)linkowanie (7)opłaty od urządzeń i czystych nośników (7)copyright levies (7)prawo europejskie (7)udostępnianie danych osobowych (7)informatyka śledcza (7)hosting provider (6)sprawy sądowe (6)nowe technologie (6)dyrektywy (6)utwory (6)licencja (6)TSUE (6)oprogramowanie (6)odpowiedzialność host provider'ów (6)Znalezione Polubione (6)identyfikacja sprawcy w internecie (6)platforma ODR (5)kopia (5)embeding (5)prawo konsumenckie (5)prawnicy (5)umowy prawnoautorskie (5)forum internetowe (5)service provider (5)dowody (5)poufność (5)orzeczenia (5)technologie (5)spory konsumenckie (5)embedding (5)dozwolony użytek (5)retencja danych (4)wyszukiwarka (4)użytek prywatny (4)prawa pokrewne (4)rozpowszechnianie (4)ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (4)chmura (4)reklama (4)dane (4)copyrights (4)telekomunikacja (4)program komputerowy (4)embedowanie (4)ADR (4)dokumenty elektroniczne (4)bazy danych (4)zamówienia publiczne (4)sprzedaż (4)utwór (4)blockchain (4)embed (4)usługi świadczone drogą elektroniczną (4)umowy prawno-autorskie (4)linking (4)autorskie prawa majątkowe (4)wyczerpanie prawa (4)treści (3)RODO (3)bitcoin (3)ochrona baz danych (3)utwory przyszłe (3)EuroZamowienia.pl (3)monitorowanie treści (3)hosting (3)Oracle (3)umowy o przeniesienie praw autorskich (3)domeny (3)art. 14 uśude (3)baza danych (3)monitorowanie użytkowników (3)ryzyka cloud computing (3)inwigilacja w sieci (3)Usedsoft (3)sprzedaż programu (3)link (3)sklepy internetowe (2)cyberbezpieczeństwo (2)dyrektywa o handlu elektronicznym (2)przeniesienie autorskich praw majątkowych (2)NDA (2)naruszenia praw autorskich (2)Uber (2)Chambers & Partners (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)zakupy internetowe (2)prawa autorskie do strony (2)Google (2)legalny użytkownik (2)strona internetowa (2)kancelaria prawna (2)LegalTech (2)wiarygodna wiadomość (2)koszt retencji danych (2)ukierunkowana (2)promocja (2)Facebook (2)metawyszukiwarki (2)prawa producentów fonogramów (2)licencja pudełkowa (2)varia (2)GIODO (2)ankiety online (2)SaaS (2)UOKiK (2)internet rzeczy (2)Platformy internetowe (2)SABAM. Scarlet Extended (2)umowa o zachowaniu poufności (2)aplikacje mobilne (2)spory transgraniczne (2)dyrektywa 2001/29 (2)Svensson (2)organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (2)usługi prawne (2)cookies (2)FinTech (2)nadania (2)dyrektywa w sprawie ochrony programów komputerowych (2)sztuczna inteligencja (2)prawo angielskie (2)dystrybucja (2)audyt oprogramowania (2)administrator forum internetowego (2)cloud computing dla prawników (2)ukierunkowane (2)udostępnianie utworu (2)ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (2)metawyszukiwarka (2)reklamacje (2)właściwości pliku (2)blog (2)e-discovery (1)partnerstwo innowacyjne (1)korzystanie z dzieła w domenie publicznej (1)Pinckney C-170/12 (1)Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (1)QC Leisure (1)zmowy przetargowe (1)mechanizm opt-out (1)ochrona dóbr osobistych (1)Google Reader (1)konkurs w internecie (1)trade secrets (1)rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 (1)OHIM (1)public viewing (1)dyrektywa 2009/24 (1)Aula Polska (1)odtwarzanie muzyki w miejscach publicznych (1)ochrona wizerunku (1)odpowiedzialność pośredników (1)rejestracja domen (1)prawo do nadań (1)kwalifikowany certyfikat (1)nadawcy radiowi i telewizyjni (1)ograniczenia przeniesienia praw (1)plagiat ukryty (1)WIPO (1)trwały nośnik (1)ICANN (1)wprowadzenie do obrotu (1)BSA (1)ustawa z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (1)Europejski Trybunał Praw Człowieka (1)plagiat (1)wspólnotowy znak towarowy (1)operatorzy witryn indeksujących (1)aplikacja mobilna (1)podpis elektroniczny (1)umowy na odległość (1)druk 3D (1)smart contracts (1)gry hazardowe (1)patent (1)serwis społecznościowy (1)RODO w ubezpieczeniach (1)adaptacje filmowe utworów (1)ustawa inwigilacyjna (1)Jednolity rynek cyfrowy (1)koszty cloud computing (1)BYOD (1)patenty (1)dostawcy usług cyfrowych (1)właściwość sądu (1)odpowiedzialność za szkody (1)geoblokowanie (1)pobranie (1)screening (1)klasyfikacja nicejska (1)operator usług kluczowych (1)dyrektywa 2011/77/UE (1)jurysdykcja (1)baza EBD (1)Coditel no. 1. (1)stosowne wynagrodzenie (1)non disclosure agreement (1)startup (1)Royal Wedding (1)sprzedaż serwisu (1)usługi dotyczące opakowań z cudzym znakiem (1)ambush marketing (1)domena publiczna (1)Coty Germany C-360/12 (1)EUIPO (1)Murphy (1)Creative Commons (1)odbiorniki RTV w pokojach hotelowych (1)ochrona prywatności (1)prawo właściwe (1)prawa do fotografii produktów (1)czytnik (1)Pez Hejduk (C-441/13) (1)YouTube (1)monitoring internetu (1)transmisja (1)kwalifikowany podpis elektroniczny (1)alternatywne metody rozstrzygania sporów (1)ochrona opisów produktów (1)statystyka (1)Unijne rozporządzenie nr 2015/2424 (1)sunrise period (1)podatki (1)certyfikat (1)social media (1)zasady etyki (1)synchronizacja (1)korzystanie z utworów w postępowaniach sądowych (1)plagiat jawny (1)unijny znak towarowy (1)usługi płatnicze (1)podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem (1)wiarygodne zawiadomienie (1)ethereum (1)loterie (1)sieci peer-to-peer (1)atak hakerski (1)UKE (1)egzemplarz (1)Procurement Explorer (1)prawo odstąpienia (1)Dostawcy treści online (1)fan page (1)bring your own device (1)ACTA (1)artystyczne wykonanie (1)nowa ustawa (1)samochody autonomiczne (1)cross-border portability (1)MS Word (1)tłumaczenie (1)Proseed (1)usługi cyfrowe (1)prawa artystów wykonawców (1)domena krajowa (1)artificial intelligence (1)eksport danych (1)Deutsche Grammophon (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog EuroZamowienia.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję