2011-12-22
Nie ma utworów chronionych słabiej

W dniu 1 grudnia 2011 roku Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał wyrok w sprawie Painer przeciwko SVGH (C-145-10), której głównym wątkiem była ochrona prawnoautorska fotografii portretowej. Wyrok stanowi ciekawe uzupełnienie wcześniejszego wyroku TSUE w sprawie Infopaq, w którym Trybunał uznał, że nawet 11 następujących po sobie słów może korzystać z ochrony prawnoautorskiej. Może też okazać się pomocny w rozwiązaniu często występujących w praktyce problemów czy dany wytwór działalności człowieka jest czy nie jest utworem.

Opis sprawy

Powódka to fotograf specjalizująca się w fotografiach portretowych dzieci. Pozwani to wydawcy dużych gazet niemieckojęzycznych: „Der Standard“, „Süddeutsche Zeitung“, „Express“, „Bild“ i „Die Welt“, a także „Der Spiegel“. Sprawa dotyczyła publikacji przez pozwanych reprodukcji zdjęcia powódki przedstawiającego Nataschę K. Zdjęcie Nataschy K. było używane przez policję do odszukania jej, gdy Natascha K. została porwana w 1998 roku.

Koniec tragedii Nataschy K. (jej ucieczka z rąk oprawcy w 2006 roku) wyznacza początek sporu Pani Painer z wydawcami. Ucieczka dziewczyny stała się medialnym wydarzeniem, lecz jej aktualne fotografie były trudno dostępne. W związku z tym, aby urozmaicić artykuły prasowe na ten temat, pozwani umieszczali obok publikowanych tekstów fotografie wykonane przez powódkę jako wierne kopie lub, w niektórych przypadkach, w formie tzw. „portretów przypuszczalnych” (print-fit), czyli modyfikacji oryginalnego zdjęcia wykonanego przez powódkę, stworzonego przy pomocy oprogramowania komputerowego w celu ustalenia przypuszczalnego wyglądu Nataschy K. w roku 2006.

Na przedmiotowe publikacje pozwani nie uzyskali zgody autorki. Nie umieścili także jej nazwiska pod zdjęciami lub też podawali tam inne nazwiska.

Pani Painer uznała, że jej prawa zostały naruszone i wystąpiła z roszczeniem przeciwko wydawcom do sądu austriackiego (pomijam w tym opisie wszelkie wątki proceduralne).

Austriacki sąd pierwszej instancji orzekł na korzyść pozwanych. Stwierdził on bowiem, że fotografie stworzone przez Panią Painer znajdują się pod ograniczoną ochroną prawa autorskiego. Fotografie te, choć stanowiące utwory fotograficzne, pozwani mogli więc swobodnie wykorzystywać.

Oceniając fotografię portretową w ogólności, sąd pierwszej instancji wyraził przekonanie, że zakres ochrony przewidziany miejscowym prawem autorskim zależy od natężenia wysiłku twórczego, który jest wyrażony w danym utworze. W szczególności sąd stwierdził, że:

„Rozstrzygające znaczenie w sporze, czy miała miejsce adaptacja, czy swobodne wykorzystanie, ma wysiłek twórczy wyrażający się we wzorze. Im wyższy jest poziom wysiłku twórczego, tym mniej można mówić o swobodnym wykorzystaniu. Przy fotografii portretowej – takiej jak sporna fotografia – twórca ma tylko niewielkie możliwości wykazania indywidualnej inwencji twórczej. Z tego powodu zakres ochrony spornej fotografii na podstawie prawa autorskiego jest ograniczony. Poza tym sporządzony na jej podstawie sporny portret przypuszczalny stanowi nowe, niezależne dzieło podlegające osobnej ochronie prawa autorskiego.” [zob. punkt 42 wyroku TSUE]

Pani Painer złożyła apelację od wyroku sądu pierwszej instancji.

Sąd apelacyjny powziął wątpliwości co do trafności powyższego stanowiska sądu pierwszej instancji (i co do innych kwestii podjętych w postępowaniu, a które wykraczają poza zakres tego wpisu) i postanowił zawiesić postępowanie oraz zwrócić się do Trybunału Sprawiedliwości UE z pytaniami prejudycjalnymi, z których ostatnie dotyczyło kwestii ochrony prawnoautorskiej fotografii portretowej. Trybunał przeformułował oryginalne pytanie sądu austriackiego i stwierdził, że sąd zmierzał w zasadzie do ustalenia dwóch kwestii:

  1. czy art. 6 dyrektywy 93/98 Rady 93/98/EWG z dnia 29 października 1993 r. w sprawie harmonizacji czasu ochrony prawa autorskiego i niektórych praw pokrewnych (potwierdzający możliwość prawonoautorskiej ochrony fotografii) należy interpretować w ten sposób, że fotografia portretowa może na mocy tego przepisu być chroniona prawem autorskim?
  2. czy ze względu na zakładaną zbyt małą możliwość inwencji twórczej, którą fotografie takie mogą się charakteryzować, ochrona ta w szczególności w odniesieniu do przewidzianego w art. 2 lit. a) dyrektywy 2001/29 uregulowania dotyczącego zwielokrotniania utworu jest słabsza od ochrony przysługującej innym utworom, w szczególności fotograficznym?

Po rozpoznaniu sprawy Trybunał Sprawiedliwości UE udzielił odpowiedzi twierdzącej na pytanie powyżej wskazane jako pierwsze. Na drugie pytanie zaś odpowiedź była negatywna.

Rozumowanie Trybunału Sprawiedliwości można streścić następująco:

Prawo autorskie ma zastosowanie do wytworów umysłu, które są oryginalne tj. stanowią własną twórczość intelektualną autora. Z własną twórczością autora mamy do czynienia wtedy, gdy odzwierciedla jego osobowość, a to ma miejsce wyłącznie wtedy, gdy autor mógł wyrazić swe możliwości twórcze przy realizacji utworu poprzez dokonywanie swobodnych i twórczych wyborów. Żaden przepis dyrektywy 2001/29 lub innej dyrektywy nie pozwala uznać, że zasięg takiej ochrony był zależny od ewentualnych różnic dotyczących możliwości inwencji twórczej podczas realizacji różnych kategorii utworów.

Wszystkie wytwory spełniające te kryteria będą zatem chronione przez prawo autorskie na równi z innymi uznanymi utworami. Dotyczy to więc także fotografii portretowych.

Wnioski

  1. W mojej ocenie TSUE wyraźnie wskazał, że o ochronie prawnoautorskiej nie decyduje kategoria, do której dany wytwór człowieka należy, ale jego oryginalność. Oryginalność zaś jest związana z możliwością wyboru środków prowadzących do stworzenia utworu i jest niezależna od natężenia tych środków lub od wartości utworu.

    W praktyce oznacza to, że żaden wytwór działalności umysłowej człowieka nie może zostać z góry wykluczony spod ochrony prawa autorskiego. Oryginalność, w rozumieniu podanym przez Trybunał, powinna być każdorazowo ustalana przez sąd orzekający na podstawie materiału dowodowego zebranego w sprawie. W chwili zaś ustalenia, że dany wytwór działalności człowieka jest utworem, autorowi przysługują wszelkie środki ochrony przewidziane prawem.
  2. Wyrok w sprawie Painer można odczytywać także w inny sposób, a mianowicie jako  kolejny krok w kierunku ujednolicenia kryteriów ochrony prawnoautorskiej w Unii Europejskiej. Co prawda kryteria ochrony nie są zharmonizowane dla wszystkich utworów (objęte nimi są tylko bazy danych, programy komputerowe czy właśnie fotografie), ale fakt ten ma znaczenie jedynie dla krajów, które mają zamknięty katalog chronionych utworów (w Europie chyba tylko Wielka Brytania). W Polsce, gdzie utworem jest każdy przejaw działalności twórczej o indywidualnym charakterze, trudno sobie wyobrazić zastosowania innych kryteriów ochronnych dla utworów fotograficznych i np. słowno-muzycznych (w szczególności, że ustawa o prawie autorskim i prawach pokrewnych traktuje wszystkie utwory zbieżnie).
  3. Dla rodzimego systemu prawnego komentowany wyrok ma dodatkowo to znaczenie, że stanowi cios dla ciągle obecnej w prawie autorskim (por. wyrok SN z dnia 27 lutego 2009 roku w sprawie V CSK 337/08) tradycyjnej koncepcji statystycznej jednorazowości, zgodnie z którą dzieło podlega ochronie, jeżeli jest statystycznie niepowtarzalne. Zgodnie zaś ze stanowiskiem TSEU nie statystyczna niepowtarzalność, a fakt własnej twórczości autora, zamanifestowany w szczególności poprzez dokonywane przez niego wybory, decyduje o ochronie prawnoautorskiej danego wytworu ludzkiego intelektu.



Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Dzieje się

Mamy przyjemność być patronem ogólnopolskiego konkursu "IP Challenge", mającego na celu wyłonienie studentów o największej wiedzy z zakresu prawa własności intelektualnej.

Więcej o konkursie »

Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Zwięźle i praktycznie o nowych technologiach oraz prawie własności intelektualnej i jego zastosowaniu w sieci.

O autorach
Prawo konsumenckie
Ostatnie komentarze
Notariusz Szamotuły komentuje Aplikacja i strona to nie wszystko
Archiwum
2018
Tagi
prawo autorskie (33)e-commerce (20)Internet (18)artykuły prasowe (18)Nowe prawo konsumenckie (17)
naruszenie prawa w internecie (14)orzecznictwo TSUE (13)konsumenci (13)cloud computing (12)znaki towarowe (11)regulaminy (11)e-handel (11)opłaty reprograficzne (11)sklep internetowy (11)e-sklep (11)dane osobowe (11)licencje (10)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (10)orzecznictwo sądów polskich (10)numer IP (10)e-sprzedaż (9)webinarium (8)własność intelektualna (8)klauzule abuzywne (8)sprzedaż w internecie (8)handel elektroniczny (8)bezpieczeństwo danych (7)identyfikacja po numerze IP (7)linkowanie (7)opłaty od urządzeń i czystych nośników (7)copyright levies (7)prawo europejskie (7)udostępnianie danych osobowych (7)informatyka śledcza (7)hosting provider (6)sprawy sądowe (6)nowe technologie (6)dyrektywy (6)licencja (6)utwory (6)TSUE (6)oprogramowanie (6)odpowiedzialność host provider'ów (6)identyfikacja sprawcy w internecie (6)Znalezione Polubione (6)platforma ODR (5)kopia (5)embeding (5)prawnicy (5)prawo konsumenckie (5)umowy prawnoautorskie (5)forum internetowe (5)service provider (5)dowody (5)poufność (5)orzeczenia (5)technologie (5)spory konsumenckie (5)dozwolony użytek (5)embedding (5)retencja danych (4)wyszukiwarka (4)użytek prywatny (4)prawa pokrewne (4)chmura (4)reklama (4)rozpowszechnianie (4)ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (4)dane (4)telekomunikacja (4)program komputerowy (4)copyrights (4)embedowanie (4)ADR (4)dokumenty elektroniczne (4)bazy danych (4)zamówienia publiczne (4)sprzedaż (4)utwór (4)blockchain (4)embed (4)usługi świadczone drogą elektroniczną (4)umowy prawno-autorskie (4)linking (4)autorskie prawa majątkowe (4)wyczerpanie prawa (4)treści (3)bitcoin (3)ochrona baz danych (3)utwory przyszłe (3)EuroZamowienia.pl (3)monitorowanie treści (3)hosting (3)Oracle (3)umowy o przeniesienie praw autorskich (3)domeny (3)art. 14 uśude (3)monitorowanie użytkowników (3)baza danych (3)ryzyka cloud computing (3)Usedsoft (3)inwigilacja w sieci (3)sprzedaż programu (3)link (3)sklepy internetowe (2)RODO (2)dyrektywa o handlu elektronicznym (2)przeniesienie autorskich praw majątkowych (2)NDA (2)naruszenia praw autorskich (2)Uber (2)Chambers & Partners (2)prawa autorskie do strony (2)Google (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)zakupy internetowe (2)legalny użytkownik (2)strona internetowa (2)kancelaria prawna (2)LegalTech (2)wiarygodna wiadomość (2)koszt retencji danych (2)ukierunkowana (2)promocja (2)Facebook (2)prawa producentów fonogramów (2)metawyszukiwarki (2)licencja pudełkowa (2)varia (2)ankiety online (2)GIODO (2)SaaS (2)UOKiK (2)internet rzeczy (2)Platformy internetowe (2)SABAM. Scarlet Extended (2)umowa o zachowaniu poufności (2)aplikacje mobilne (2)spory transgraniczne (2)dyrektywa 2001/29 (2)usługi prawne (2)cookies (2)Svensson (2)organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (2)FinTech (2)nadania (2)dyrektywa w sprawie ochrony programów komputerowych (2)sztuczna inteligencja (2)dystrybucja (2)audyt oprogramowania (2)prawo angielskie (2)cloud computing dla prawników (2)administrator forum internetowego (2)ukierunkowane (2)udostępnianie utworu (2)metawyszukiwarka (2)reklamacje (2)właściwości pliku (2)blog (2)cyberbezpieczeństwo (1)korzystanie z dzieła w domenie publicznej (1)e-discovery (1)partnerstwo innowacyjne (1)QC Leisure (1)Pinckney C-170/12 (1)Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (1)ochrona dóbr osobistych (1)Google Reader (1)konkurs w internecie (1)zmowy przetargowe (1)mechanizm opt-out (1)public viewing (1)dyrektywa 2009/24 (1)trade secrets (1)rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 (1)OHIM (1)ochrona wizerunku (1)Aula Polska (1)odtwarzanie muzyki w miejscach publicznych (1)odpowiedzialność pośredników (1)rejestracja domen (1)prawo do nadań (1)kwalifikowany certyfikat (1)nadawcy radiowi i telewizyjni (1)trwały nośnik (1)ICANN (1)wprowadzenie do obrotu (1)BSA (1)ograniczenia przeniesienia praw (1)plagiat ukryty (1)WIPO (1)ustawa z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (1)Europejski Trybunał Praw Człowieka (1)operatorzy witryn indeksujących (1)aplikacja mobilna (1)plagiat (1)wspólnotowy znak towarowy (1)smart contracts (1)gry hazardowe (1)podpis elektroniczny (1)umowy na odległość (1)druk 3D (1)serwis społecznościowy (1)adaptacje filmowe utworów (1)patent (1)Jednolity rynek cyfrowy (1)koszty cloud computing (1)BYOD (1)ustawa inwigilacyjna (1)dostawcy usług cyfrowych (1)patenty (1)geoblokowanie (1)pobranie (1)właściwość sądu (1)odpowiedzialność za szkody (1)operator usług kluczowych (1)dyrektywa 2011/77/UE (1)screening (1)klasyfikacja nicejska (1)Coditel no. 1. (1)stosowne wynagrodzenie (1)jurysdykcja (1)baza EBD (1)Royal Wedding (1)sprzedaż serwisu (1)usługi dotyczące opakowań z cudzym znakiem (1)ambush marketing (1)domena publiczna (1)non disclosure agreement (1)startup (1)Murphy (1)Creative Commons (1)Coty Germany C-360/12 (1)EUIPO (1)ochrona prywatności (1)prawo właściwe (1)prawa do fotografii produktów (1)czytnik (1)odbiorniki RTV w pokojach hotelowych (1)monitoring internetu (1)transmisja (1)Pez Hejduk (C-441/13) (1)YouTube (1)ochrona opisów produktów (1)kwalifikowany podpis elektroniczny (1)alternatywne metody rozstrzygania sporów (1)sunrise period (1)podatki (1)statystyka (1)Unijne rozporządzenie nr 2015/2424 (1)zasady etyki (1)synchronizacja (1)korzystanie z utworów w postępowaniach sądowych (1)certyfikat (1)social media (1)usługi płatnicze (1)plagiat jawny (1)unijny znak towarowy (1)ethereum (1)loterie (1)podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem (1)wiarygodne zawiadomienie (1)sieci peer-to-peer (1)UKE (1)egzemplarz (1)Procurement Explorer (1)Dostawcy treści online (1)fan page (1)bring your own device (1)prawo odstąpienia (1)ustawa o krajowym systemie cyberbezpieczeństwa (1)ACTA (1)artystyczne wykonanie (1)cross-border portability (1)MS Word (1)tłumaczenie (1)Proseed (1)nowa ustawa (1)samochody autonomiczne (1)usługi cyfrowe (1)prawa artystów wykonawców (1)eksport danych (1)Deutsche Grammophon (1)domena krajowa (1)artificial intelligence (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog EuroZamowienia.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję