2011-12-12
Prawo autorskie w praktyce sklepu internetowego

Zapraszam do lektury mojego artykułu, który ukazał się w wydanym dzisiaj 17 numerze magazynu Proseed w dziale Prawo.

Prawo autorskie w praktyce sklepu internetowego

Na coraz trudniejszym rynku e-commerce zdarzają się nieuczciwi przedsiębiorcy kopiujący rozwiązania konkurencji. Jak chronić się przed tym procederem?

Zwiększająca się stale oferta sprzedaży przez Internet produktów i usług wymusza na sklepach internetowych większą konkurencyjność i determinację w walce o klienta. Istotnego znaczenia nabiera innowacyjność, a wraz z nią te aspekty działalności e-sklepu, które pozwalają wyróżniać się na tle konkurencji. Równocześnie coraz trudniejszy rynek sprzyja nieuczciwym zachowaniom: niektórzy przedsiębiorcy nie mogą oprzeć się pokusie pójścia na skróty i skorzystania z rozwiązań stosowanych przez skuteczniejszego konkurenta. W tym kontekście znaczenia nabiera ochrona inwestycji w tworzenie oryginalnych elementów serwisu internetowego. Pewnym rozwiązaniem jest stosowanie technicznych zabezpieczeń przed kopiowaniem takich elementów lub ich niezależnym odwzorowywaniem, niemniej skuteczność tego typu środków jest ograniczona. Naturalny wydaje się zatem zwrot w stronę ochrony udzielanej przez przepisy prawa.

Ustalenie, w jakim zakresie nakłady poczynione przez przedsiębiorców prowadzących sklepy internetowe mogłyby zostać objęte ochroną prawną, zależy w dużej mierze od tego, co tak naprawdę ma tej ochronie podlegać.

W pierwszej kolejności rozważa się zazwyczaj przepisy prawa autorskiego. Prawo autorskie chroni wszelkie elementy sklepu internetowego, które są utworami. Będzie to więc najczęściej sama strona sklepu, teksty umieszczone na tej stronie, zdjęcia, wideo oraz bazy danych. Jednak w przypadku sklepu internetowego największe praktyczne znaczenie mają zwykle opisy produktów oraz projekt graficzny serwisu.

Opisy produktów

Zajmijmy się najpierw opisem produktów. Zazwyczaj każdy produkt (towar, usługa) prezentowany jest w sklepie poprzez opis słowny uzupełniony obrazem w formie fotografii, czasami filmem wideo lub animacją. Załóżmy, że sprzedawca nie jest producentem sprzedawanego towaru. Wprowadzenie towaru do oferty wymaga przygotowania opisu, który następnie zostanie umieszczony na stronach e-sklepu. Alternatywą jest otrzymanie opisu od producenta bądź dystrybutora, lub od wyspecjalizowanej firmy dostarczającej takie opisy. Sprzedawca może także zmodyfikować, uzupełnić albo rozbudować opis otrzymany od osoby trzeciej.

Czy opis produktu może stanowić utwór podlegający ochronie prawnoautorskiej? Ochroną prawa autorskiego objęte są zgodnie z ustawą „wszelkie przejawy ludzkiej twórczości o charakterze indywidualnym”. Innymi słowy, utworem jest wyłącznie to, co cechuje się twórczością (kreatywnością, nowością) i indywidualnością (oryginalnością). Mowa oczywiście tylko o twórczości człowieka: efekty działania oprogramowania do tworzenia opisów produktów nigdy nie będą chronione jako utwory, nawet jeśli trudno byłoby je odróżnić od opisów tworzonych przez ludzi.

Wydawać się może, że opisy produktów nie będą zawierały wystarczająco dużo elementu twórczości i indywidualności, by potraktować je jako utwory. Jednakże polskie sądy tradycyjnie podchodzą dość liberalnie do kwestii ochrony prawnoautorskiej dzieł, w których udział elementu twórczego jest niewielki. Zwykle cytuje się w tym kontekście orzeczenie Sądu Najwyższego z 1932 roku, który stwierdził, że „kolekcja afiszów lub ogłoszeń, katalogi, rozkłady kolejowe, książki kucharskie, wzory, formularze – mogą być przedmiotem prawa autorskiego, jeżeli ich forma opracowania, układ lub wyjaśnienia mają charakter samodzielny i indywidualny; jest to ochrona tzw. zewnętrznej oryginalności”.

W przypadku niewielkiego zakresu swobody twórczej, zwłaszcza gdy wynika on z przeznaczenia utworu i jego cech użytkowych lub z przyjętych schematów działania, pole manewru jest stosunkowo małe. Nie oznacza to, że nie można w ogóle mówić o twórczości i utworach w takich sytuacjach. Decydujące jest to, czy przy realizacji utworu możliwe było dokonywanie swobodnych i twórczych wyborów przez jego autora. W przypadku opisów możliwość dokonywania tego typu wyborów wydaje się ograniczona. Opis produktu zawiera przecież głównie informacje – dane lub fakty – które same w sobie ochronie prawnoautorskiej nie podlegają. Jedynie odnośnie sposobu przedstawienia tych informacji można mówić o twórczości, a zatem także o ochronie prawnoautorskiej. Co do zasady za twórczą część opisu produktu można zatem uznać użycie konkretnych zwrotów oraz układ tekstu, zwłaszcza kolejność opisu poszczególnych elementów produktu. Z drugiej strony jednak, jeśli dany element opisu może być sformułowany tylko w jeden sposób (określenie koloru, wielkości, sposobu połączenia elementów etc.), nie będzie on podlegał ochronie. Podobnie zestawienie parametrów produktu wg kolejności alfabetycznej lub kolejności wynikającej z funkcjonalnego schematu przygotowywania opisów produktów nie będzie zawierało twórczego pierwiastka.

Wydaje się zatem, że zazwyczaj opisy produktów nie będą utworami. Konsekwencją takiego ustalenia będzie możliwość ich dowolnego kopiowania, przerabiania i zmieniania stosownie do swoich potrzeb. Jeśli jednak mamy do czynienia z opisami, które wykraczają poza wyżej opisane ramy „suchego” opisu cech produktu, trzeba się już zastanowić nad możliwością zakwalifikowania takich opisów jako utworów. Nawet wówczas raczej nie powinno budzić wątpliwości, czy można korzystać z „nietwórczych” elementów takich opisów, czyli np. skopiować sam wykaz parametrów produktu, stanowiący element dłuższego opisu. Nie oznacza to jednak zachęty ze strony autora do swobodnego kopiowania: w razie powstania sporu ryzyko związane z możliwością liberalnej wykładni pojęcia utworu przez sądy nie jest możliwe do wyeliminowania, zwłaszcza gdy kopiowanie miałoby dotyczyć znacznej liczby opisów.

Zabezpieczenia fotografii i wideoprezentacji

Odnośnie fotografii załączonych do opisów produktów sytuacja przedstawia się podobnie. Do fotografii produktów mogą mieć zastosowanie wszystkie wyżej wskazane argumenty dotyczące niewielkiego zakresu swobody twórczej, jednak nie oznacza to, że wszystkie fotografie produktów nie będą utworami. Autor fotografii produktu może bowiem na wiele sposobów dokonywać swobodnych i twórczych wyborów na różnych etapach realizacji fotografii. Może dokonać wyboru tła, oświetlenia, kadrowania, kąta ujęcia, zastosowanej ogniskowej obiektywu lub sposobu obróbki wykonanej fotografii (pliku z fotografią). Jedynie fotografie, przy których wykonywaniu tej swobody nie ma (przykładem może być większość fotografii legitymacyjnych), nie będą chronione przez prawo autorskie. W razie wątpliwości można zadać sobie pytanie, czy inny fotograf mający za zadanie sfotografowanie danego produktu wykonałby identyczne zdjęcie. Jeśli tak, to fotografia nie jest utworem, jeżeli zaś odpowiedź jest negatywna, należy przyjąć, że dana fotografia produktu jest chroniona jako utwór.

Prawo autorskie może okazać się przydatne również w kontekście inwestycji poczynionych w filmy wideo lub animacje (zwykle mających charakter prezentacji produktu lub instrukcji jego użycia), które mogą być chronione jako utwory audiowizualne lub wideogramy (określane przez ustawę jako „pierwsze utrwalenie sekwencji ruchomych obrazów”).

Opisy nie są utworami? Wykorzystaj ustawę o ochronie baz danych

Jak widać, poleganie na prawie autorskim w kwestii ochrony opisów produktów przed ich kopiowaniem może być zawodne, gdyż duża swoboda w interpretacji pojęcia utworu sprawia, iż wyniki ewentualnych sporów są trudne do przewidzenia. Receptą na te trudności jest takie kształtowanie opisów, aby nie ulegało wątpliwości, że inna osoba postawiona przed zadaniem przygotowania opisu produktu nie zdołałaby stworzyć identycznego opisu, a zatem opis ma oryginalny charakter.

Niemniej jednak inwestycje w opisy produktów lepiej jest chronić, korzystając z innych dostępnych narzędzi prawnych. Ochrona taka wynika w szczególności z ustawy o ochronie baz danych. Dla ochrony bazy danych nie ma znaczenia, czy poszczególne dane (np. opisy produktów) są utworami; ważne jest tylko, aby taka baza zawierała zbiór danych zgromadzonych według określonej systematyki lub metody wymagającej istotnego co do jakości lub ilości nakładu inwestycyjnego. Zbiór opisów produktów sklepu internetowego prawie zawsze będzie spełniał te wymagania. Dla uzyskania ochrony takiej bazy danych przedsiębiorca musi być w stanie wykazać jedynie swój nakład inwestycyjny, który poniósł w celu wytworzenia bazy albo jej weryfikacji lub prezentacji w ramach swojego sklepu. Zazwyczaj nie będzie to trudne.

Dodać należy, że na podstawie przepisów ustawy o ochronie baz danych można bronić się przed kopiowaniem opisów produktów z bazy nawet wówczas, gdy takie opisy nie stanowią utworów w rozumieniu prawa autorskiego. To, że prawo autorskie nie zabrania wykorzystywania takich opisów, nie zwalnia zatem z odpowiedzialności na innej podstawie.

Ochrona strony internetowej

Kolejnym elementem sklepu internetowego mającym potencjalnie duże znaczenie dla przedsiębiorcy jest sama strona internetowa. Ochronie prawnoautorskiej podlegają zarówno poszczególne części składowe strony, jak i strona internetowa jako całość. W szczególności chronione są wszystkie elementy graficzne oraz aplikacje internetowe, ewentualnie także struktura strony.

Tu zwykle nie ma wątpliwości, że strona internetowa sklepu jest utworem, gdyż zakres swobody twórczej przy jej opracowywaniu jest znaczny. Kopiowanie elementów takiego serwisu będzie stanowiło wówczas naruszenie praw autorskich. Może to jedynie nie dotyczyć tych stron, które zbudowane zostały z gotowych elementów, wykorzystując istniejące platformy do tworzenia sklepów internetowych. Zadbać także należy, aby majątkowe prawa autorskie do serwisu zostały należycie nabyte przez właściciela sklepu. I pamiętać trzeba, że ochronie nie podlegają koncepcje i procedury, zatem na gruncie prawa autorskiego nie można wywalczyć monopolu na korzystanie z wymyślonej innowacyjnej koncepcji koszyka na produkty lub innego rozwiązania związanego z procedurą dokonywania zakupów w sklepie.

Ochrona prawnoautorska – nie zawsze skuteczna

Warto raz jeszcze podkreślić, że w odniesieniu do e-commerce prawo autorskie nie zawsze będzie najlepszym narzędziem dla ochrony inwestycji poczynionych w sklep, a zwłaszcza w budowę bazy opisów produktów. Zazwyczaj efekty tych inwestycji będą stanowiły dzieła oscylujące na granicy twórczości, co może powodować istotne trudności w razie potrzeby dochodzenia roszczeń z tytułu ich bezprawnego wykorzystywania. Dlatego też lepszym i rekomendowanym rozwiązaniem jest skorzystanie z tych przepisów prawa, które dają ochronę na podstawie przesłanek o bardziej zobiektywizowanym charakterze – takich jak ustawa o ochronie baz danych czy prawo własności przemysłowej (ochrona znaków towarowych). Zaś z ochrony prawnoautorskiej lepiej korzystać tylko wówczas, gdy nie ulega wątpliwości, że mamy do czynienia z utworami, a nie tylko „tekstami” lub „zdjęciami”.




Dodaj komentarz
Nick/Pseudonim
E-mail (ukryty)
WWW
Treść
Subskrybuj

Powiadamiaj mnie o nowych komentarzach do tego artykułu
E-mail (ukryty)


Bądź na bieżąco

Możesz zaprenumerować ten blog. Wpisz adres e-mail, a powiadomienie o nowym wpisie dostaniesz na swoją skrzynkę. 


O serwisie

Zwięźle i praktycznie o nowych technologiach oraz prawie własności intelektualnej i jego zastosowaniu w sieci.

O autorach
Prawo konsumenckie
Ostatnie komentarze
Archiwum
2018
Tagi
prawo autorskie (32)e-commerce (20)artykuły prasowe (18)Internet (18)Nowe prawo konsumenckie (17)
naruszenie prawa w internecie (14)orzecznictwo TSUE (13)konsumenci (13)cloud computing (12)znaki towarowe (11)regulaminy (11)e-handel (11)opłaty reprograficzne (11)sklep internetowy (11)e-sklep (11)licencje (10)Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (10)orzecznictwo sądów polskich (10)numer IP (10)dane osobowe (10)e-sprzedaż (9)webinarium (8)własność intelektualna (8)klauzule abuzywne (8)sprzedaż w internecie (8)handel elektroniczny (8)udostępnianie danych osobowych (7)informatyka śledcza (7)bezpieczeństwo danych (7)identyfikacja po numerze IP (7)linkowanie (7)opłaty od urządzeń i czystych nośników (7)copyright levies (7)prawo europejskie (7)odpowiedzialność host provider'ów (6)identyfikacja sprawcy w internecie (6)Znalezione Polubione (6)hosting provider (6)sprawy sądowe (6)dyrektywy (6)licencja (6)utwory (6)TSUE (6)oprogramowanie (6)platforma ODR (5)kopia (5)embeding (5)prawnicy (5)prawo konsumenckie (5)umowy prawnoautorskie (5)forum internetowe (5)service provider (5)dowody (5)poufność (5)orzeczenia (5)spory konsumenckie (5)dozwolony użytek (5)embedding (5)umowy prawno-autorskie (4)linking (4)autorskie prawa majątkowe (4)wyczerpanie prawa (4)retencja danych (4)wyszukiwarka (4)nowe technologie (4)użytek prywatny (4)prawa pokrewne (4)chmura (4)reklama (4)rozpowszechnianie (4)dane (4)telekomunikacja (4)program komputerowy (4)copyrights (4)embedowanie (4)ADR (4)dokumenty elektroniczne (4)bazy danych (4)zamówienia publiczne (4)sprzedaż (4)utwór (4)blockchain (4)embed (4)usługi świadczone drogą elektroniczną (4)Usedsoft (3)inwigilacja w sieci (3)sprzedaż programu (3)link (3)treści (3)bitcoin (3)ochrona baz danych (3)ustawa o świadczeniu usług drogą elektroniczną (3)utwory przyszłe (3)EuroZamowienia.pl (3)monitorowanie treści (3)hosting (3)Oracle (3)umowy o przeniesienie praw autorskich (3)technologie (3)domeny (3)art. 14 uśude (3)monitorowanie użytkowników (3)baza danych (3)ryzyka cloud computing (3)ukierunkowane (2)udostępnianie utworu (2)metawyszukiwarka (2)reklamacje (2)właściwości pliku (2)blog (2)sklepy internetowe (2)dyrektywa o handlu elektronicznym (2)przeniesienie autorskich praw majątkowych (2)NDA (2)naruszenia praw autorskich (2)Chambers & Partners (2)Uber (2)prawa autorskie do strony (2)Google (2)tajemnica przedsiębiorstwa (2)zakupy internetowe (2)legalny użytkownik (2)strona internetowa (2)wiarygodna wiadomość (2)koszt retencji danych (2)ukierunkowana (2)promocja (2)Facebook (2)prawa producentów fonogramów (2)metawyszukiwarki (2)licencja pudełkowa (2)varia (2)ankiety online (2)GIODO (2)SaaS (2)UOKiK (2)internet rzeczy (2)SABAM. Scarlet Extended (2)Platformy internetowe (2)umowa o zachowaniu poufności (2)aplikacje mobilne (2)spory transgraniczne (2)dyrektywa 2001/29 (2)cookies (2)Svensson (2)organizacje zbiorowego zarządzania prawami autorskimi (2)nadania (2)dyrektywa w sprawie ochrony programów komputerowych (2)FinTech (2)dystrybucja (2)audyt oprogramowania (2)cloud computing dla prawników (2)administrator forum internetowego (2)ACTA (1)artystyczne wykonanie (1)MS Word (1)tłumaczenie (1)Proseed (1)nowa ustawa (1)samochody autonomiczne (1)cross-border portability (1)prawa artystów wykonawców (1)Deutsche Grammophon (1)domena krajowa (1)artificial intelligence (1)eksport danych (1)korzystanie z dzieła w domenie publicznej (1)e-discovery (1)partnerstwo innowacyjne (1)QC Leisure (1)Pinckney C-170/12 (1)Urząd Unii Europejskiej ds. Własności Intelektualnej (1)RODO (1)Google Reader (1)konkurs w internecie (1)zmowy przetargowe (1)mechanizm opt-out (1)public viewing (1)dyrektywa 2009/24 (1)trade secrets (1)rozporządzenia Rady (WE) nr 44/2001 (1)OHIM (1)Aula Polska (1)odtwarzanie muzyki w miejscach publicznych (1)rejestracja domen (1)prawo do nadań (1)odpowiedzialność pośredników (1)kwalifikowany certyfikat (1)nadawcy radiowi i telewizyjni (1)ICANN (1)wprowadzenie do obrotu (1)BSA (1)ograniczenia przeniesienia praw (1)plagiat ukryty (1)WIPO (1)trwały nośnik (1)ustawa z dnia 18 września 2001 r. o podpisie elektronicznym (1)Europejski Trybunał Praw Człowieka (1)aplikacja mobilna (1)plagiat (1)wspólnotowy znak towarowy (1)operatorzy witryn indeksujących (1)gry hazardowe (1)podpis elektroniczny (1)umowy na odległość (1)druk 3D (1)smart contracts (1)adaptacje filmowe utworów (1)patent (1)serwis społecznościowy (1)koszty cloud computing (1)BYOD (1)ustawa inwigilacyjna (1)Jednolity rynek cyfrowy (1)patenty (1)pobranie (1)właściwość sądu (1)odpowiedzialność za szkody (1)geoblokowanie (1)dyrektywa 2011/77/UE (1)screening (1)klasyfikacja nicejska (1)Coditel no. 1. (1)stosowne wynagrodzenie (1)jurysdykcja (1)baza EBD (1)sprzedaż serwisu (1)usługi dotyczące opakowań z cudzym znakiem (1)ambush marketing (1)domena publiczna (1)non disclosure agreement (1)startup (1)Murphy (1)Creative Commons (1)Coty Germany C-360/12 (1)EUIPO (1)prawo właściwe (1)prawa do fotografii produktów (1)czytnik (1)odbiorniki RTV w pokojach hotelowych (1)transmisja (1)Pez Hejduk (C-441/13) (1)YouTube (1)monitoring internetu (1)ochrona opisów produktów (1)kwalifikowany podpis elektroniczny (1)alternatywne metody rozstrzygania sporów (1)sunrise period (1)podatki (1)statystyka (1)Unijne rozporządzenie nr 2015/2424 (1)zasady etyki (1)synchronizacja (1)korzystanie z utworów w postępowaniach sądowych (1)certyfikat (1)social media (1)prawo angielskie (1)plagiat jawny (1)unijny znak towarowy (1)usługi płatnicze (1)loterie (1)podpis elektroniczny weryfikowany kwalifikowanym certyfikatem (1)wiarygodne zawiadomienie (1)ethereum (1)UKE (1)egzemplarz (1)Procurement Explorer (1)sieci peer-to-peer (1)fan page (1)bring your own device (1)prawo odstąpienia (1)Dostawcy treści online (1)
więcej...
Poznaj inne nasze serwisy

Blog EuroZamowienia.pl
Blog kodeksWpracy.pl
Blog PrawoMówni.pl
Blog PrzepisNaEnergetyke.pl
Blog LepszaTaktyka.pl

Ta strona internetowa używa plików cookies (tzw. ciasteczka) w celach statystycznych oraz dla prawidłowego funkcjonowania strony. Każdy może zaakceptować pliki cookies albo poprzez ustawienia przeglądarki lub wyrażenie zgody poniżej. Możliwe jest także wyłączenie cookies poprzez ustawienia przeglądarki, dzięki czemu nie będą zbierane żadne informacje. Dowiedz się więcej w naszej polityce prywatności.



Akceptuję